Işoqxon Ibrat
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Işoqxon Ibrat (asl ismi Işoqxon Junaydullaxöja öğli; 1861–1937) — özbek ma'rifatparvari, şoir, tilşunos, tarixçi va naşir. «Ibrat» — uning taxallusi. ÖzME'ga köra, u 1861-yilda hozirgi Namangan viloyatining Töraqörğon tumanida tuğilgan, 1937-yilda Andijonda vafot etgan. Özbekça Vikipediya tuğilgan yilini 1862 deb körsatadi.1
Yoşligi va tahsili
13Özbekça Vikipediyaga köra, Ibratning bobosi Töraxon maxdum Töraqörğonda uzoq yillar qozilik qilgan va «Afsus» taxallusi bilan şe'r yozgan, otasi Junaydullaxöja ham «Xodim» taxallusi bilan ijod qilgan, onasi Huribibi esa uyida qişloq qizlarini öqitgan. ÖzME'ga köra, Ibrat 1878–1886-yillarda Qöqondagi Muhammad Siddiq Tunqotar madrasasida tahsil olgan.
Safarlari
131887–1892-yillarda u Istanbul, Sofiya, Afina, Rim, Kobul va Jidda şaharlarida bölgan, 1892–1896-yillarda Hindistonning Bombay va Kalkutta şaharlarida yaşagan. Özbekça Vikipediyaga köra, safar davomida arab, fors, hind va ingliz tillarini puxta özlaştirgan, qadimgi yozuvlar bilan ham qiziqqan; muhr yasaş va naqş soliş kabi hunarlar bilan tirikçilik qilgan.
Ma'rifatparvarlik faoliyati
13ÖzME'ga köra, vataniga qaytgaç, Ibrat 1907-yilda Töraqörğonda yangi usul maktabini oçgan, 1908-yilda esa öz qişloğida «Matbaai Işoqiya» nomli toşbosma bosmaxonasini taşkil etgan. U yangi maktablar oçiş, öqituvçilar tayyorlaş va ayollarni öqitiş işlarida faol qatnaşgan. Özbekça Vikipediyaga köra, 1898-yildan u Töraqörğon va Namanganda xalq qozisi bölib işlagan, uyida «Kutubxonai Işoqiya» nomli kutubxona oçgan. Ibrat maqolalari «Turkiston viloyatining gazeti», «Sadoi Turkiston», «Sadoi Farğona» kabi naşrlarda çiqib, ilm-fan va madaniyatni tarğib qilgan.
Ilmiy va adabiy asarlari
13ÖzME'ga köra, Ibrat 1901-yilda Toşkentda «Luğati sitta al-sina» («Olti tilli luğat») ni naşr ettirgan; unda özbekça sözlarning arab, fors, hind, turk va rus tillaridagi muqobillari berilgan. 1912-yilda çop etilgan «Jome' ul-xutut» («Xatlar majmui») asarida lotin, yunon, xitoy, hind, arab va kirill yozuvlarining kelib çiqişi hamda taraqqiyoti yoritilgan. Özbekça Vikipediyaga köra, bu kitob 132 betdan iborat bölib, qirqqa yaqin yozuv tizimi haqida ma'lumot beradi. Tarixiy asarlari — «Tarixi Farğona» (1916), «Tarixi madaniyat» (1925), «Mezon uz-zamon» (1926) — Qöqon xonligi tuzilişidan 20-asrning 30-yillarigaça bölgan davrni qamraydi.
Ibratning şe'rlari 1909-yilda «Ilmi Ibrat» töplamida çop etilgan. ÖzME'ga köra, «Tarixi çopxona», «Madaniyat haqida masnaviy», «Gazeta xususida», «Qalam» kabi şe'rlarida u mahalliy va mustamlaka amaldorlarining kirdikorlarini tanqid qilgan.
Qatağon va xotirasi
13ÖzME'ga köra, Ibrat 1937-yilda qatağon qurboni bölgan. Özbekça Vikipediyaga köra, u 1937-yil martida hibsga olinib, Andijon qamoqxonasiga yuborilgan, qölyozma va kitoblari musodara qilingan. Uning nomi Töraqörğon tumanidagi maktabga va Toşkentdagi köçaga berilgan; 2018-yilda Töraqörğonda Işoqxon Ibrat nomidagi yodgorlik majmuasi oçilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Işoqxon Ibrat // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4364 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAIşoqxon Ibrat. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4364
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4364
Zamondoşlari
Manbalar
2 ta manba- 1Özbekça Vikipediya: Is'hoqxon töra Ibratuz.wikipedia.org
- 2ÖzME, 4-jild, 26-b.manbaa.uz · ÖzME, 4-jild, 26-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.