Ibrat
Manba: ÖzME, 4-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 26-b. — ziyouz.com
Ibrat (taxallusi; asl ismşarifi Ishoqxon Junaydullaxöja öğli) (1861, — Namangan viloyati Töraqörğon tumani — 1937, Andijon) — özbek ma'rifatparvari, şoir. Qöqondagi Muhammad Siddiq Tunqotar madrasasida öqigan (1878—86). 1887—92 y. larda Istanbul, Sofiya, Afina, Rim, Kobul va Jidda ş. larida bölgan. Hindistonning Bombay va Kalkutta ş. larida yaşagan (1892— 96). Safardan qaytgaç, Töraqörğonda yangi usul maktabini oçgan (1907), öz qişloğida «Matbaai Ishoqiya» nomli litografiya taşkil qilgan (1908). I. yangi maktablar oçiş, öqituvçilar tayyorlaş, ayollarni ilm-ma'rifatli qiliş işlarida faol qatnaşgan. Öz şe'rlari («Tarixi çopxona», «Madaniyat haqida masnaviy», «Gazeta xususida», «Qalam») da mahalliy va çor amaldorlari kirdikorlarini foş etgan («Ilmi Ibrat», şe'riy töplam, 1909). I. arab, fors, hind, turk, özbek va rus sözlaridan tarkib topgan «Luğat sitta as-sina» («Olti tilli luğat», T., 1901) tuzgan, bu asar öşa davr uçun katta ahamiyatga ega bölgan. I. ning yozuvlar tarixiga oid «Jome' ulhutut» («Xatlar majmui», 1912) asarida lotin, yunon, xitoy, qind, arab, Kirill yozuvining kelib çiqişi, rivojlaniş tarixi haqida ma'lumot berilgan, ilmiy-tarixiy asarlari («Tarixi Farğona», 1916; «Tarixi madaniyat», 1925; «Mezon uz-zamon», 1926) esa Qöqon xonligining vujudga kelişidan to 20- a. 30-y. larigaça bölgan davrni öz içiga olgan. I. «Turkiston viloyati gazeti», «Sadoi Turkiston», «Sadoi Farğona» gaz. lariga yozgan maqolalarida fan, ma'rifat va madaniyatni tarğib etgan. 1937 y.da qatağon qurboni bölgan. Namangan viloyati Töraqörğon tumanidagi 14-örta maktab va Toşkentdagi bir köçaga I. nomi berilgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ИБРАТ (тахаллуси; асл исмшарифи Исҳоқхон Жунайдуллахўжа ўғли) (1861, — Наманган вилояти Тўрақўрғон тумани — 1937, Андижон) — ўзбек маърифатпарвари, шоир. Қўқондаги Муҳаммад Сиддиқ Тунқотар мадрасасида ўқиган (1878—86). 1887—92 й. ларда Истанбул, София, Афина, Рим, Кобул ва Жидда ш. ларида бўлган. Ҳиндистоннинг Бомбай ва Калькутта ш. ларида яшаган (1892— 96). Сафардан қайтгач, Тўрақўрғонда янги усул мактабини очган (1907), ўз қишлоғида «Матбааи Исҳоқия» номли литография ташкил қилган (1908). И. янги мактаблар очиш, ўқитувчилар тайёрлаш, аёлларни илм-маърифатли қилиш ишларида фаол қатнашган. Ўз шеърлари («Тарихи чопхона», «Маданият ҳақида маснавий», «Газета хусусида», «Қалам») да маҳаллий ва чор амалдорлари кирдикорларини фош этган («Илми Ибрат», шеърий тўплам, 1909). И. араб, форс, ҳинд, турк, ўзбек ва рус сўзларидан таркиб топган «Луғат ситта ас-сина» («Олти тилли луғат», Т., 1901) тузган, бу асар ўша давр учун катта аҳамиятга эга бўлган. И. нинг ёзувлар тарихига оид «Жомеъ улҳутут» («Хатлар мажмуи», 1912) асарида лотин, юнон, хитой, қинд, араб, Кирилл ёзувининг келиб чиқиши, ривожланиш тарихи ҳақида маълумот берилган, илмий-тарихий асарлари («Тарихи Фарғона», 1916; «Тарихи маданият», 1925; «Мезон уз-замон», 1926) эса Қўқон хонлигининг вужудга келишидан то 20- а. 30-й. ларигача бўлган даврни ўз ичига олган. И. «Туркистон вилояти газети», «Садои Туркистон», «Садои Фарғона» газ. ларига ёзган мақолаларида фан, маърифат ва маданиятни тарғиб этган. 1937 й.да қатағон қурбони бўлган. Наманган вилояти Тўрақўрғон туманидаги 14-ўрта мактаб ва Тошкентдаги бир кўчага И. номи берилган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.