David Rikardo
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 193-b. — ziyouz.com
Rikardo David RIKARDO (Ricardo) David (1772.19.4, London — 1822.11.9, Glosterşir grafligi) — ingliz iqtisodçisi, klassik iqtisodiy maktab namoyandasi. Dastlab 1793—1812 y.larda tijorat işlari b-n şuğullanib katta boylik orttirdi, keyinçalik ilmiy faoliyat b-n şuğullandi. 1819—23 y.larda Angliya parlamentining a'zosi.
R.ning ilmiy işlari iş haqi, foyda va renta masalalariga bağişlangan. Uning iqtisodiyot fanidagi tarixiy örni, birinçi navbatda, kapitalizmning iqtisodiy munosabatlarini qiymatning mehnat nazariyasi nuqtai nazaridan tadqiq etişni boşlab berganligidan iborat. R. tovar qiymatining yagona manbai işçining mehnati bölib, aholining daromadlari — iş haqi, foyda, foiz, rentalar şu tovar qiymatiga asoslanadi, deb qaradi. R. «Siyosiy iqtisod va soliqqa tortiş asoslari» (1817) asarida işçining iş haqi b-n sohibkorning foydasi örtasidagi nisbatning teskari proporsionalligini asoslab, işçi va kapitalist iqtisodiy manfaatlarining zid ekanligini körsatadi. R. şuğullangan asosiy masalalardan biri — yaratilgan ijtimoiy mahsulotning asosiy 3 sinf — sanoatçilar (foyda), işçilar (iş haqi), yer egalari (renta) örtasidagi taqsimoti muammosi bölgan. R. renta nazariyasini asoslab berdi. R. nazariya va amaliyotda erkin savdo tarafdori bölgan. R. Angliyaning taşqi aloqalari uning iqtisodiyotida katta rol öynaşini alohida örgandi. U birinçilardan bölib ayrim tovarlarni i.ç.gina emas, balki mamlakatlar örtasida xalqaro mehnat taqsimoti va ixtisoslaşuvning ahamiyati katta ekanligini körsatdi, taşqi savdoda qiyosiy afzalliklar nazariyasini asoslab berdi.
As: Soçineniye, t 1—5, M., 1961.
Ad.: Razzoqov A., Toşmatov Ş ., Örmonov N., Iqtisodiy ta'limotlar tarixi, T., 2002.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
РИКАРДО (Ricardo) Давид (1772.19.4, Лондон — 1822.11.9, Глостершир графлиги) — инглиз иқтисодчиси, классик иқтисодий мактаб намояндаси. Дастлаб 1793—1812 й.ларда тижорат ишлари б-н шуғулланиб катта бойлик орттирди, кейинчалик илмий фаолият б-н шуғулланди. 1819—23 й.ларда Англия парламентининг аъзоси.
Р.нинг илмий ишлари иш ҳақи, фойда ва рента масалаларига бағишланган. Унинг иқтисодиёт фанидаги тарихий ўрни, биринчи навбатда, капитализмнинг иқтисодий муносабатларини қийматнинг меҳнат назарияси нуқтаи назаридан тадқиқ этишни бошлаб берганлигидан иборат. Р. товар қийматининг ягона манбаи ишчининг меҳнати бўлиб, аҳолининг даромадлари — иш ҳақи, фойда, фоиз, ренталар шу товар қийматига асосланади, деб қаради. Р. «Сиёсий иқтисод ва солиққа тортиш асослари» (1817) асарида ишчининг иш ҳақи б-н соҳибкорнинг фойдаси ўртасидаги нисбатнинг тескари пропорционаллигини асослаб, ишчи ва капиталист иқтисодий манфаатларининг зид эканлигини кўрсатади. Р. шуғулланган асосий масалалардан бири — яратилган ижтимоий маҳсулотнинг асосий 3 синф — саноатчилар (фойда), ишчилар (иш ҳақи), ер эгалари (рента) ўртасидаги тақсимоти муаммоси бўлган. Р. рента назариясини асослаб берди. Р. назария ва амалиётда эркин савдо тарафдори бўлган. Р. Англиянинг ташқи алоқалари унинг иқтисодиётида катта роль ўйнашини алоҳида ўрганди. У биринчилардан бўлиб айрим товарларни и.ч.гина эмас, балки мамлакатлар ўртасида халқаро меҳнат тақсимоти ва ихтисослашувнинг аҳамияти катта эканлигини кўрсатди, ташқи савдода қиёсий афзалликлар назариясини асослаб берди.
Ас: Сочинение, т 1—5, М., 1961.
Ад.: Раззоқов А., Тошматов Ш ., Ўрмонов Н., Иқтисодий таълимотлар тарихи, Т., 2002.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.