Davlat tasarrufidan çiqariş
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 30–31-b. — ziyouz.com
Davlat tasarrufidan çiqariş — davlat korxonalarini jamoa, ijara korxonalariga, aksiyali jamiyatlarga, mas'uliyati çeklangan jamiyatlarga, davlatga qaraşli mulk bölmagan boşqa korxonalarga aylantiriş. Mulkni D.t.ç. (yoki xususiylaştiriş) davlat korxonasi asosida xususiy va aralaş mulk şakllarini vujudga keltirişda namoyon böladi.
SSSR parçalanganidan keyin Şarqiy Yevropa va MDH davlatlarida bozor iqtisodiyotiga ötişda D.t.ç. iqtisodiy islohotlarni amalga oşirişda boş yönaliş sifatida tanlandi. Özbekistonda mulkni D.t.ç. iqtisodiy islohotlar borasidagi dastlabki qadamlardan biri böldi. Samarali, ijtimoiy yönalişga ega bölgan bozor iqtisodiyotini vujudga keltiriş maqsadida davlat mulkini D.t.ç.ning taşkiliy-huquqiy asoslari belgilab berildi va ular ÖzRning «Davlat tasarrufidan çiqariş va xususiylaştiriş töğrisida» (1991 y. 19 noyabr.), «Özbekiston Respublikasidagi korxonalar töğrisida»gi (1991 y. 15 fev.) qonunlarida va ular asosida çiqarilgan boşqa qonun hujjatlarida öz aksini topdi. Mamlakatdagi mavjud davlat mulki obyektlari töliq yoki qisman davlat tasarrufidan çiqarilişi (yoki xususiylaştirilişi) mumkin. Özbekistonda yer, yer osti boyliklari, suv, ösimlik va hayvonot dunyosi, boşqa tabiiy resurslar, madaniyat boyliklari, tarixiy yodgorliklar davlat tasarrufidan çiqarilmaydi. Davlat öz tasarrufidan çiqargan xöjalik subyektlari faoliyatiga aralaşmaydi va mulkçilik şakllaridan qat'i nazar ularga xöjalik faoliyati olib boriş uçun teng ququqiy va iqtisodiy şart-şaroitlar yaratib beradi (q. Davlat mulkini xususiylaştiriş). Korxonalar öz faoliyatini va istiqbol rejalarini mustaqil rejalaştiradi, davlat ehtiyojlari uçun şartnoma asosida mahsulot yetkazib beradi.
Abdulla Abduqodirov.
Q.: Davlat mulkini xususiylaştiriş
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДАВЛАТ ТАСАРРУФИДАН ЧИҚАРИШ — давлат корхоналарини жамоа, ижара корхоналарига, акцияли жамиятларга, масъулияти чекланган жамиятларга, давлатга қарашли мулк бўлмаган бошқа корхоналарга айлантириш. Мулкни Д.т.ч. (ёки хусусийлаштириш) давлат корхонаси асосида хусусий ва аралаш мулк шаклларини вужудга келтиришда намоён бўлади.
СССР парчаланганидан кейин Шарқий Европа ва МДҲ давлатларида бозор иқтисодиётига ўтишда Д.т.ч. иқтисодий ислоҳотларни амалга оширишда бош йўналиш сифатида танланди. Ўзбекистонда мулкни Д.т.ч. иқтисодий ислоҳотлар борасидаги дастлабки қадамлардан бири бўлди. Самарали, ижтимоий йўналишга эга бўлган бозор иқтисодиётини вужудга келтириш мақсадида давлат мулкини Д.т.ч.нинг ташкилий-ҳуқуқий асослари белгилаб берилди ва улар ЎзРнинг «Давлат тасарруфидан чиқариш ва хусусийлаштириш тўғрисида» (1991 й. 19 ноябр.), «Ўзбекистон Республикасидаги корхоналар тўғрисида»ги (1991 й. 15 фев.) қонунларида ва улар асосида чиқарилган бошқа қонун ҳужжатларида ўз аксини топди. Мамлакатдаги мавжуд давлат мулки объектлари тўлиқ ёки қисман давлат тасарруфидан чиқарилиши (ёки хусусийлаштирилиши) мумкин. Ўзбекистонда ер, ер ости бойликлари, сув, ўсимлик ва ҳайвонот дунёси, бошқа табиий ресурслар, маданият бойликлари, тарихий ёдгорликлар давлат тасарруфидан чиқарилмайди. Давлат ўз тасарруфидан чиқарган хўжалик субъектлари фаолиятига аралашмайди ва мулкчилик шаклларидан қатъи назар уларга хўжалик фаолияти олиб бориш учун тенг қуқуқий ва иқтисодий шарт-шароитлар яратиб беради (қ. Давлат мулкини хусусийлаштириш). Корхоналар ўз фаолиятини ва истиқбол режаларини мустақил режалаштиради, давлат эҳтиёжлари учун шартнома асосида маҳсулот етказиб беради.
Абдулла Абдуқодиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.