Dehqonobod tumani

Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 227–228-b. — ziyouz.com

Dehqonobod tumani - Qaşqadaryo viloyatidagi tuman. 1926 y. 29 sent. da taşkil etilgan (1962 y. 24 dek.da Ğuzor tumani b-n birlaştirilgan. 1971 y. 31 avg.da qayta tuzildi). D. t. viloyatning jan.-şarqida joylaşgan. Şim.-ğarbda Ğuzor tumani, şim.- şarqda Qamaşi tumani, jan.-şarqda Surxondaryo viloyati, ğarbda Turkmaniston b-n çegaradoş. Mayd. 4,0 ming km2. Aholisi 100,3 ming kişi (2000). D. t.da 1 şaharça (Dehqonobod), 14 qişloq fuqarolari yiğini (Beş-qöton, Bibiqorasoç, Bozortepa, Boş-çorboq, Duob, Karaşina, Obiravon, Oqirtma, Oqravot, Oqtoş, Oqqişloq, Kizilça, Qirqquloç, Qörğon-toş) bor. Markazi — Karaşina qişloği.

Tabiati. Relyefi örtaça balandlikdagi toğlar (Hisor tizmasining ğarbiy tarmoqlari — Bobosurxon, Qorasirt), past toğlar (Oqtoş, Sayfi, Kesik, Usmontov, Tepaqörğon) va toğ oldi qiya tekisliklaridan iborat. Tumanda neft, gaz, oş tuzi (Boybiçakon, Govxona), kaliy tuzi (Odamtoş, Tepaqöton) va quriliş materi-allari (ohaktoş, şağal, gips) mavjud. Iqlimi kontinental iqlim. Yanv. ning örtaça t-rasi — 0,6°, iyulniki 28,4°. Yiliga örtaça 277 mm yoğin tuşadi. Tuman hududidan Ğuzor daryosining irmoqlari: Katta Öradaryo va Kiçik Öradaryo oqib ötadi. Tumanning jan.-ğarbiy qismida yozda qurib qoladigan Qizilça va Gajaksoy kabi soylar bor. Paçkamar, Dehqonobod suv omborlari qurilgan. D. t.ning toğli qismida yupqa toğ-qönğir tuproq, toğ oldi va tekislik qismida oç böz tuproq (ba'zan şörxok va qumoq tuproqlar) uçraydi. Tuman hududida arça, zarang, uçqat ösadi. Past toğ etaklarida pistazorlar bor. Şuvoq, şöra, yantoq, efemerlar ösadi. Yovvoyi hayvonlardan tuman toğli qismida qoplon, ayiq, qobon, toğ eçkisi, böri, tulki, jayra, suğur va b. uçraydi. Kemiruvçilardan kala-muş, siçqon, quşlardan kaklik va b. yaşaydi.

Aholisi, asosan özbeklar, şuningdek, tojik, rus, tatar va b. millat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 24,4 kişi. Şaharliklar 7,4 ming kişi.

Xöjaligining asosini çorvaçilik va dehqonçilik taşkil qiladi. Ekin mayd. 47,4 ming ga, köp yillik daraxtzorlar 2,1 ming ga, yaylovlar 237,4 ming ga. Yaylovlarda qoraköl qöylari, hisori qöylar, angor zotli eçkilar, qoramol, yilqi boqiladi. Dehqonobod toş kesiş karyeri, junni qayta işlaş zdi, konserva tay-yorlaş sexi mavjud. Tuman hududidan Katta Özbekiston trakti, Ğuzor — Kumqörğon t. y. ötgan.

2000/01 öquv yilida 88 umumiy ta'lim maktabi, kasb-hunar kolleji, internat litseyi faoliyat körsatdi. Tumanda «Toğ gözali» aşula va raqs ansambli, «Könğirot» folklor et-nografik ansambli, 27 kutubxona, 11 qişloq klubi bor. Markaziy kasalxona, 6 qişloq uçastka şifoxonasi, 56 qişloq feldşer-akuşerlik şoxobçasi, 7 qişloq vraçlik punkti, 7 dorixona mavjud bölib, 650 ga yaqin oliy va örta ma'lumotli tib-biy xodim işlaydi. 1972 y.dan «Dehqonobod ovozi» tuman gaz. çiqadi (adadi 2000).

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ДЕҲҚОНОБОД ТУМАНИ - Қашқадарё вилоятидаги туман. 1926 й. 29 сент. да ташкил этилган (1962 й. 24 дек.да Ғузор тумани б-н бирлаштирилган. 1971 й. 31 авг.да қайта тузилди). Д. т. вилоятнинг жан.-шарқида жойлашган. Шим.-ғарбда Ғузор тумани, шим.- шарқда Қамаши тумани, жан.-шарқда Сурхондарё вилояти, ғарбда Туркманистон б-н чегарадош. Майд. 4,0 минг км2. Аҳолиси 100,3 минг киши (2000). Д. т.да 1 шаҳарча (Деҳқонобод), 14 қишлоқ фуқаролари йиғини (Беш-қўтон, Бибиқорасоч, Бозортепа, Бош-чорбоқ, Дуоб, Карашина, Обиравон, Оқиртма, Оқравот, Оқтош, Оққишлоқ, Кизилча, Қирққулоч, Қўрғон-тош) бор. Маркази — Карашина қишлоғи.

Табиати. Рельефи ўртача баландликдаги тоғлар (Ҳисор тизмасининг ғарбий тармоқлари — Бобосурхон, Қорасирт), паст тоғлар (Оқтош, Сайфи, Кесик, Усмонтов, Тепақўрғон) ва тоғ олди қия текисликларидан иборат. Туманда нефть, газ, ош тузи (Бойбичакон, Говхона), калий тузи (Одамтош, Тепақўтон) ва қурилиш матери-аллари (оҳактош, шағал, гипс) мавжуд. Иқлими континентал иқлим. Янв. нинг ўртача т-раси — 0,6°, июлники 28,4°. Йилига ўртача 277 мм ёғин тушади. Туман ҳудудидан Ғузор дарёсининг ирмоқлари: Катта Ўрадарё ва Кичик Ўрадарё оқиб ўтади. Туманнинг жан.-ғарбий қисмида ёзда қуриб қоладиган Қизилча ва Гажаксой каби сойлар бор. Пачкамар, Деҳқонобод сув омборлари қурилган. Д. т.нинг тоғли қисмида юпқа тоғ-қўнғир тупроқ, тоғ олди ва текислик қисмида оч бўз тупроқ (баъзан шўрхок ва қумоқ тупроқлар) учрайди. Туман ҳудудида арча, заранг, учқат ўсади. Паст тоғ этакларида пистазорлар бор. Шувоқ, шўра, янтоқ, эфемерлар ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан туман тоғли қисмида қоплон, айиқ, қобон, тоғ эчкиси, бўри, тулки, жайра, суғур ва б. учрайди. Кемирувчилардан кала-муш, сичқон, қушлардан каклик ва б. яшайди.

Аҳолиси, асосан ўзбеклар, шунингдек, тожик, рус, татар ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 24,4 киши. Шаҳарликлар 7,4 минг киши.

Хўжалигининг асосини чорвачилик ва деҳқончилик ташкил қилади. Экин майд. 47,4 минг га, кўп йиллик дарахтзорлар 2,1 минг га, яйловлар 237,4 минг га. Яйловларда қоракўл қўйлари, ҳисори қўйлар, ангор зотли эчкилар, қорамол, йилқи боқилади. Деҳқонобод тош кесиш карьери, жунни қайта ишлаш зди, консерва тай-ёрлаш цехи мавжуд. Туман ҳудудидан Катта Ўзбекистон тракти, Ғузор — Кумқўрғон т. й. ўтган.

2000/01 ўқув йилида 88 умумий таълим мактаби, касб-ҳунар коллежи, интернат лицейи фаолият кўрсатди. Туманда «Тоғ гўзали» ашула ва рақс ансамбли, «Кўнғирот» фольклор эт-нографик ансамбли, 27 кутубхона, 11 қишлоқ клуби бор. Марказий касалхона, 6 қишлоқ участка шифохонаси, 56 қишлоқ фельдшер-акушерлик шохобчаси, 7 қишлоқ врачлик пункти, 7 дорихона мавжуд бўлиб, 650 га яқин олий ва ўрта маълумотли тиб-бий ходим ишлайди. 1972 й.дан «Деҳқонобод овози» туман газ. чиқади (адади 2000).

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.