Dev
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 138-b. — ziyouz.com
Dev — 1) zarduştiylikda yovuzlikning asosiy timsoli (q. Anxramaynu). Avestoda «dayva» tarzida qayd etilgan; 2) turkiy va fors-tojik xalmari mifologiyasida yovuzlik timsoli. D. dahşatli, zulm va zörlik, qonxörlik yoki yovuz kuçlarning irodasiga böysunuvçi bahaybat maxluq sifatida namoyon böladi. D.lar yer osti saltanatlarida, ğorlarda, kimsasiz çöl va daştdagi kasrlarda istiqomat qiladi. Qasr, boğ va h.k. sohibining amriga itoat etib, parilarni qöriklaydi («Gulnor pari», «Yunus pari», «Misqol pari» va b.). Ertak, doston qahramonlariga qarşi yakka yoki tuda bölib kuraşadi, ammo hamişa inson qobiliyati, aqli, kuç-qudrati qarşisida ojizlik qiladi, oqibatda yengilgan D.lar insonga böysunadi va uning izmiga yuradi. D.lar osmonda uçuvçi va yerda yuruvçi ikki toifaga ajraladi. Ba'zilari tabiatan hiylagar, makkor, aldamçi va ğazabkor, boşqalari nozik san'atkor, gözal binolar quruvçi usta, afsonaviy kuç egasi. Özbek folklorida Ahri-man, Ahvon, Samandar, Okdev, Qora dev, Qizil dev, Sariq dev («Badal botir» va b.), Arşak dev, Afsar dev, Boymoq dev, Yaproq dev («Balogar-don», «Malika ayyor» va b.) kabi D.lar tödasining boşliqlari obrazi uçraydi.
Q.: Anxramaynu
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДЕВ — 1) зардуштийликда ёвузликнинг асосий тимсоли (қ. Анхрамайну). Авестода «дайва» тарзида қайд этилган; 2) туркий ва форс-тожик халмари мифологиясида ёвузлик тимсоли. Д. даҳшатли, зулм ва зўрлик, қонхўрлик ёки ёвуз кучларнинг иродасига бўйсунувчи баҳайбат махлуқ сифатида намоён бўлади. Д.лар ер ости салтанатларида, ғорларда, кимсасиз чўл ва даштдаги касрларда истиқомат қилади. Қаср, боғ ва ҳ.к. соҳибининг амрига итоат этиб, париларни қўриклайди («Гулнор пари», «Юнус пари», «Мисқол пари» ва б.). Эртак, достон қаҳрамонларига қарши якка ёки туда бўлиб курашади, аммо ҳамиша инсон қобилияти, ақли, куч-қудрати қаршисида ожизлик қилади, оқибатда енгилган Д.лар инсонга бўйсунади ва унинг измига юради. Д.лар осмонда учувчи ва ерда юрувчи икки тоифага ажралади. Баъзилари табиатан ҳийлагар, маккор, алдамчи ва ғазабкор, бошқалари нозик санъаткор, гўзал бинолар қурувчи уста, афсонавий куч эгаси. Ўзбек фольклорида Аҳри-ман, Аҳвон, Самандар, Окдев, Қора дев, Қизил дев, Сариқ дев («Бадал ботир» ва б.), Аршак дев, Афсар дев, Боймоқ дев, Япроқ дев («Балогар-дон», «Малика айёр» ва б.) каби Д.лар тўдасининг бошлиқлари образи учрайди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.