Devpeçak
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 149–150-b. — ziyouz.com
Devpeçak (Cuscuta L.) — çirmovuq-doşlar (Cuscutaceae)ra mansub bir va köp yillik tekinxör ösimlik. Vatani — Amerika va Afrika. Örta Osiyoda 5 turi tarqalgan. Bularning har biri 150—200 gaça ösimlik turini zararlab, hosilning köp qismini nobud qiladi, sifatini pasaytiradi. Ildizi, bargi bölmaganidan xlorofill yöq. Poyasi (0,5—7,5 mm gaça) sarğiş yoki sarğişpuşti, serşox. Guli oq va oqiş-puşti, oval şaklda. Çanoği qalpoqsimon, seruruğ. Uruği dumaloq yoki tuxumsimon, uçli, ğadir-budur, usti qattiq pöst b-n qoplangan. D., asosan, uruğidan va qisman poyasidan köpayadi. Tuproqda qişlab çiqqan uruğlari mart— apr, oylarida unib çiqadi. Ösimtalari dastlab kuniga 2—3 sm, 10-kundan boşlab 12—15 sm dan ösadi. Ösimtalari biror ösimlikka çirmaşib, uruğidan ajraladi, ösimlik tanasiga 2— 4 marta spiral şaklida öralib oladi va sörğiçlari b-n ösimlik şirasini söra boşlaydi. Natijada ösimlikda modda almaşinuvi buziladi, Hosili kamayadi, hatto qurib qoladi. D., asosan, mevali, manzarali, örmon daraxtlari, tok, buta, rezavor, subtropik va sitrus ösimliklariga tuşib, xalq xöjaligiga katta zarar keltiradi. Kuraş ç oral ar i: D. tuşgan daraxt novdalari qirqib yoqiladi, kuçli zararlanganlari tupi b-n kovlab yöqotiladi. Boğ, tokzor, köçatzor va daraxtzorlarda qator oralari haydab qöyiladi, daraxtga tuşgan D.ni kimyoviy usulda yöqotiş çorasi hozirça işlab çiqilmagan (imkon qadar qölda tozalanadi). Ekin maydonlari, yöl yoqalaridagi ösimliklarga tuşgan D.ni yöqotiş uçun esa nitrafenning 4% li eritmasi b-n gektariga 1200 l normada dorilanadi (q. Zarpeçak).
Q.: Zarpeçak
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДЕВПЕЧАК (Cuscuta L.) — чирмовуқ-дошлар (Cuscutaceae)ra мансуб бир ва кўп йиллик текинхўр ўсимлик. Ватани — Америка ва Африка. Ўрта Осиёда 5 тури тарқалган. Буларнинг ҳар бири 150—200 гача ўсимлик турини зарарлаб, ҳосилнинг кўп қисмини нобуд қилади, сифатини пасайтиради. Илдизи, барги бўлмаганидан хлорофилл йўқ. Пояси (0,5—7,5 мм гача) сарғиш ёки сарғишпушти, сершох. Гули оқ ва оқиш-пушти, овал шаклда. Чаноғи қалпоқсимон, серуруғ. Уруғи думалоқ ёки тухумсимон, учли, ғадир-будур, усти қаттиқ пўст б-н қопланган. Д., асосан, уруғидан ва қисман поясидан кўпаяди. Тупроқда қишлаб чиққан уруғлари март— апр, ойларида униб чиқади. Ўсимталари дастлаб кунига 2—3 см, 10-кундан бошлаб 12—15 см дан ўсади. Ўсимталари бирор ўсимликка чирмашиб, уруғидан ажралади, ўсимлик танасига 2— 4 марта спираль шаклида ўралиб олади ва сўрғичлари б-н ўсимлик ширасини сўра бошлайди. Натижада ўсимликда модда алмашинуви бузилади, Ҳосили камаяди, ҳатто қуриб қолади. Д., асосан, мевали, манзарали, ўрмон дарахтлари, ток, бута, резавор, субтропик ва цитрус ўсимликларига тушиб, халқ хўжалигига катта зарар келтиради. Кураш ч орал ар и: Д. тушган дарахт новдалари қирқиб ёқилади, кучли зарарланганлари тупи б-н ковлаб йўқотилади. Боғ, токзор, кўчатзор ва дарахтзорларда қатор оралари ҳайдаб қўйилади, дарахтга тушган Д.ни кимёвий усулда йўқотиш чораси ҳозирча ишлаб чиқилмаган (имкон қадар қўлда тозаланади). Экин майдонлари, йўл ёқаларидаги ўсимликларга тушган Д.ни йўқотиш учун эса нитрафеннинг 4% ли эритмаси б-н гектарига 1200 л нормада дориланади (қ. Зарпечак).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.