Dializ
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 244-b. — ziyouz.com
Dializ (yun. dialysis — ajratiş) — kolloid sistemalar va yuqori molekulali birikmalarning eritmalari tarkibidagi kuyi molekulali moddalarni yarimötkazgiç membranalar (kiçik molekula va ionlarni ötkazib, kolloid zarraçalar hamda ionlarni va makromolekulalarni uşlab qoladigan pardalar) yordamida yöqotiş. Diffuziya qonunlariga asoslangan. Dializatorlarda olib boriladi. Oddiy dializator distillangan suv saqlanadigan idiş (3) va suvga botib turadigan şişa silindr (1) dan iborat. Şişa silindrning oğzi oçiq bölib, tubi parda — membrana (2) b-n tösilgan. Silindrga tozalanadigan kolloid eritma quyiladi. Idişdagi suv silindr devorlarini yuvib, muttasil oqib turadi. Kolloid eritmaning ion va mole-kulalari silindr tagidagi pardadan ötib, suvning ion va molekulalari b-n almaşinadi. Bu jarayon juda sekin ötadi. Ionlarning diffuziyalaniş jarayonini elektr maydon ta'sirida tezlaştiriş mumkin. Elektr dializator dializlanadigan sistemalarni elektrolitlardan tozalaşni bir neça ön marta tezlatadi. D. sanoatda turli moddalarni tozalaşda işlatiladi. Mas, sun'iy tolalar i.ç.da (gemitsellyulozadan işkrrni ajratiş), jelatinani tozalaşda, şuningdek, farmatsevtik preparatlar tayyorlaşda qöllaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДИАЛИЗ (юн. dialysis — ажратиш) — коллоид системалар ва юқори молекулали бирикмаларнинг эритмалари таркибидаги куйи молекулали моддаларни яримўтказгич мембраналар (кичик молекула ва ионларни ўтказиб, коллоид заррачалар ҳамда ионларни ва макромолекулаларни ушлаб қоладиган пардалар) ёрдамида йўқотиш. Диффузия қонунларига асосланган. Диализаторларда олиб борилади. Оддий диализатор дистилланган сув сақланадиган идиш (3) ва сувга ботиб турадиган шиша цилиндр (1) дан иборат. Шиша цилиндрнинг оғзи очиқ бўлиб, туби парда — мембрана (2) б-н тўсилган. Цилиндрга тозаланадиган коллоид эритма қуйилади. Идишдаги сув цилиндр деворларини ювиб, муттасил оқиб туради. Коллоид эритманинг ион ва моле-кулалари цилиндр тагидаги пардадан ўтиб, сувнинг ион ва молекулалари б-н алмашинади. Бу жараён жуда секин ўтади. Ионларнинг диффузияланиш жараёнини электр майдон таъсирида тезлаштириш мумкин. Электр диализатор диализланадиган системаларни электролитлардан тозалашни бир неча ўн марта тезлатади. Д. саноатда турли моддаларни тозалашда ишлатилади. Мас, сунъий толалар и.ч.да (гемицеллюлозадан ишкррни ажратиш), желатинани тозалашда, шунингдек, фармацевтик препаратлар тайёрлашда қўлланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.