Diktatura
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 264–265-b. — ziyouz.com
Diktatura (lot. dictatura — çeklanmagan hokimiyat) — davlat hokimiyatini nodemokratik usullar b-n amalga oşiriş tizimini ifodalovçi tuşunça, avtoritar yoki totalitar rejim (q. Avtoritarizm, Totalitarizm). D.ga asoslangan siyosiy rejimda xrki-miyat bir şaxs — diktator yoki bir neça şaxslarning qölida markazlaşadi, siyosatda zöravonlik va terror kuçayadi. D. örnatilganligi diktatorlik hokimiyatining çeklanmaganligi va nazoratsizligi, konstitutsiya e'lon qilgan demokratik ququklar va erkinliklar toptalişi, vakillik organlarining huquklari çeklanişi b-n ajralib turadi. Hokimiyat töğridan-töğri zöravonlikka tayanadi. Odatda, yirik ijtimoiy guruhlar D.ni ifoda etuvçi kuç sifatida namoyon bölsa ham, u bir şaxs yoki bir guruh şaxslarda mujassamlaşadi (Qad. Rimda harbiy boşliqlar D.si va triumviratlar, mutlaq monarxlar, hoz. avtoritar tuzumlar, xuntalar va h. k.). Tarixga köra, biron-bir davlatda D. örnatilişi, odatda, içki özaro kuraş ğoyat keskin tus olgan davrlar b-n boğliq bölgan (mas., Ispaniyada Franko D.si, natsistlar Germaniyasida faşistlar D.si, sobiq şörolar davrida Stalin D.si va b.).
Q.: Avtoritarizm, Totalitarizm
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДИКТАТУРА (лот. dictatura — чекланмаган ҳокимият) — давлат ҳокимиятини нодемократик усуллар б-н амалга ошириш тизимини ифодаловчи тушунча, авторитар ёки тоталитар режим (қ. Авторитаризм, Тоталитаризм). Д.га асосланган сиёсий режимда хрки-мият бир шахс — диктатор ёки бир неча шахсларнинг қўлида марказлашади, сиёсатда зўравонлик ва террор кучаяди. Д. ўрнатилганлиги диктаторлик ҳокимиятининг чекланмаганлиги ва назоратсизлиги, конституция эълон қилган демократик қуқуклар ва эркинликлар топталиши, вакиллик органларининг ҳуқуклари чекланиши б-н ажралиб туради. Ҳокимият тўғридан-тўғри зўравонликка таянади. Одатда, йирик ижтимоий гуруҳлар Д.ни ифода этувчи куч сифатида намоён бўлса ҳам, у бир шахс ёки бир гуруҳ шахсларда мужассамлашади (Қад. Римда ҳарбий бошлиқлар Д.си ва триумвиратлар, мутлақ монархлар, ҳоз. авторитар тузумлар, хунталар ва ҳ. к.). Тарихга кўра, бирон-бир давлатда Д. ўрнатилиши, одатда, ички ўзаро кураш ғоят кескин тус олган даврлар б-н боғлиқ бўлган (мас., Испанияда Франко Д.си, нацистлар Германиясида фашистлар Д.си, собиқ шўролар даврида Сталин Д.си ва б.).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.