Dominikana Respublikasi
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 344–347-b. — ziyouz.com
Dominikana Respublikasi (Republica Dominicana) — Katta Antil o.lari guruhidagi Gaiti o.ning şarqiy qismida joylaşgan davlat. Mayd. 48,4 ming km2. Aholisi 8,5 mln. kişi (1999). Ma'muriy jihatdan 29 viloyat va 1 milliy okrugga bölinadi. Poytaxti — Santo-Domingo ş.
Davlat tuzumi. D. R. — respublika. Amaldagi konstitutsiyasi 1966 y. 28 noyab. da qabul qilingan; 1994 y. özgartişlar kiritilgan. Davlat va hukumat boşliği — prezident, u umumiy ovoz beriş yöli b-n 4 y. muddatga saylanadi. Qonun çiqaruvçi hokimiyatni Milliy kongress (parlament) amalga oşiradi. Parlamentning ikkala palatasi — senat va deputatlar palatasi umumiy ovoz beriş yöli b-n 4 y. muddatga saylanadi. Ijroiya hokimiyatni prezident tomonidan tayinlanadigan hukumat amalga oşiradi.
Tabiati. D.R.ning sohillari köpgi-na qöltiklar b-n parçalangan. Hududining yarmidan kupi toğ b-n qoplangan. Markaziy qismida Kordilyera-Sentral (Duarte toği, bal. 3175 m gaça), şim.da Kordilyera-Septentri-onal (bal. 1249 m gaça), şarkda Kordilyera-Oryental (bal. 701 m gaça) tizmalari bor. Jan. sohili yaqinidagi Saona, Katalina, Beata o.lari ham D.R.ga qaraydi. Toğlar oraliğidagi Sibaova Vega-Real vodiysining tuproği ğoyat serunum bölib, u yerda q.x. mahsulotining köp qismi yetiştiriladi, qişloq aholisining aksariyati yaşaydi. D.R.dagi vulkanlar söngan bölsa xam, ammo tez-tez zilzila bölib turadi. Iqlimi — tropik, passat iqlim. Pasttekisliklarda örtaça oylik t-ra 25—27°, toğlarda bundan 10— 12° salqinroq. Yiliga 1000—2000 mm yoğin yoğadi, tropik dovullar bölib turadi. Toğlardan boşlanadigan daryolar mamlakatni boşdan oyoq kesib ötadi. Yirik daryolarda kema qatnaydi. Toğlar tropik örmon, savanna va butazorlar b-n qoplangan. Qimmatbaxr yoğoç olinadigan daraxt turi köp. Mineral buloklar bor. Milliy boğlari: Arman-do-Bermudes, Del-Este, Los-Aytises.
Aholisining asosiy qismi domini-kanlar, ularning 73% ispan-nef duragaylari, 11% negrlar, 15% oq tanlilardir. Rasmiy til — ispan tili. Aholisining köpçiligi katoliklar. 60% dan ortiq aholi şaharlarda yaşaydi.
Tarixi. Bu yerda 15-a. oxirigaça uruğçilik bosqiçidagi indeys qabilalari: siboney, aravak, tayno, karib kabilar yaşagan. Köpçilik qabilalar ötroq xayot keçirar, siboneylar ovçilik b-n şuğullanar edi. 1492 y.da X. Kolumb orolga kelganida uni Ispaniyaga öxşatib, Espanola deb atadi. Aravak qabilasiga mansub tain indeyslari esa uni Gaiti deyişardi. Mahalliy aholi oğir mehnat va vahşiyona muomala oqibatida qirilib ketdi. Şunda ispanlar qöşni orollardan va Afrikadan qullarni olib kelib, şakarqamişzorlarda, çorvaçilik va oltin konlarida işlatişga kirişdilar. 16-a. oxiri va 17-a. boşlarida Fransiya b-n Buyuk Britaniya orolni egallaşga harakat qila boşladi. 1697 y. Risvik sulh şartnomasiga binoan Espanola o.ning ğarbiy qismi (hoz. Gaiti hududi) Fransiyaga topşirildi va Santo-Domingo deb atala boşladi, şarqiy qismi (hoz. D.R. hududi) Ispaniya qul ostida qoldi. 1795 y. is-panlar orolning şarqiy qismini ham Fransiyaga topşirdi. 1804 y.da mustaqillik uçun kuraş natijasida fransuzlar oroldan quvib çiqarildi va Gaiti davlati tuzildi. 1844 y. Santo-Domingo ozodlikka erişib, D.R. deb ataldi. 19-a. örtalaridan mamlakat iqtisodiyotiga çet el sarmoyasi kira boşladi. 1905 y. AQŞ D.R.ni asoratga solib, mamlakat bojxonalarini öz na-zoratiga oldi. 1916 y. AQŞ qöşinlari öz siyosatiga qarşi kötarilgan isyonni bostiriş niyatida mamlakatga bos-tirib kirdi va harbiy-okkupatsiya re-jimini örnatdi. Bu rejim 1924 y.gaça joriy qilindi. 1930 y. AQŞdagi yirik monopoliyalar kömagida R. L. Truxilo hokimiyatni egalladi. U musta-bid rejimni örnatdi. 2-jahon uruşidan söng Lotin Amerikasida milliy ozodlik xarakati kuçayib, Truxilo rejimiga qarşi xalq harakati avj olgaç, u sobiq tarafdorlari tomonidan öldirildi (1961). 1962 y. dek.dagi saylovda ğolib çiqqan X. Boş hoki-miyat tepasiga keldi. U milliy iqti-sodiyotni mustahkamlaş, AQŞga qaramlikni susaytiriş tadbirlarini amalga oşirdi: agrar islohot ötkaziş, siyosiy va demokratik ozodlik haqida yangi konstitutsiya qabul qildi. 1963 y. sent.da reaksion harbiylar X. Boş hokimiyatini ağdardi. Mamlakatni harbiy xunta idora qila boşladi. U konstitutsiyani bekor qildi, barça demokratik partiyalarni taqiqladi. 1965 y. apr. xalq qözğoloni harbiy xuntani ağdarib taşladi. Mamlakatda F. Kaamanoning konstitutsiyey hukumati tuzildi. AQŞ esa öz fuqarolarini muhofaza qiliş bahonasi b-n D.R.ga bostirib kirdi. Ana şunday bir vaziyatda (1966 y.da) saylov ötkazildi. Refor-mistlar partiyasining rahbari X. Balager 1966—78 y.larda prezident bölib, milliy monopoliya, yer egalari va ruhoniylarning manfaatini himoya qildi. 1978 y. 16 mayda öng kuçlarning qarşiligiga qaramay, inqilobiy partiya nomzodi A. Gusman prezident etib saylandi. 1996 y. 30 iyundagi saylovda esa Ozodlik partiyasining rahbari Fernandes Reyna ğalaba qozonib, prezident lavozimini egalladi. 2000 y.dan D.R. prezidenti I. R. Mexia Dominges. D.R. — 1945 y.dan BMT a'zosi. Milliy bayrami — 27 fev. — Mustaqillik kuni (1844).
Siyosiy partiyalari, kasaba uyuşma birlaşmalari. Demokratik integratsiya harakati, 1970 y.da reformistlar partiyasidan ajralib çiqqan fraksiya negizida tuzilgan; Kiskeyyano (Dominikana) demokratik partiyasi, 1968 y.da tuzilgan; Dominikana kommunistok partiyasi, 1944 y.da asos solingan; Dominikana ozodlik partiyasi, 1973 y.da tuzilgan; Dominikana inqilobiy partiyasi, 1939 y.da tuzilgan; Reformist sotsial-xristian partiya, 1986 y.da tuzilgan. Muxtor kasaba uyuş-malari konfederatsiyasi, 1962 y.da tuzilgan; Mehnatkaşlar umumiy kasaba markazi, 1972 y.da tuzilgan; Dominikana mehnatkaşlari milliy konfederatsiyasi, 1988 y.da tuzilgan.
Xöjaligi. D.R. — iqtisodiy jihatdan zaif agrar mamlakat. Yalpi içki mahsulotda q.x., örmon xöjaligi va baliqçilikning uluşi 15%, sanoatning uluşi 19,2%. Qişloq xöjaligida mamlakat hududining 35% ga yaqini foydalaniladi; mamlakat işçi kuçining 50% şu sohada band. Ekinzorlar mamlakat şim. dagi Sibao va Vega-Real vodiylarida, jan. sohillarda va markaziy tekisliklarda joylaşgan. Mehnat unumdorligi va texnika b-n kurollaniş past darajada. Asosiy q.x. ekinlari: şakarqamiş, kakao, banan, tamaki. Içki extiyoj uçun şoli, makkajöxori, maniok, batat, yams, loviya, sabzavot va b. ekiladi. Yaylov çorvaçiligi birmunça rivojlangan: krramol, çöçqa, yilqi, parranda boqiladi.
Sanoati zaif, asosan q.x. va çorvaçilik xom aşyosini qayta işlaydigan, oziq-ovqat va töqimaçilik mah-sulotlari işlab çiqaradigan mayda korxonalardan iborat. Qand-şakar sanoati durustroq rivojlangan. 2-jahon uruşidan keyin konçilik tez yuksala boşladi. Boksit, ferronikel qazib oliş köpaydi, mis va temir rudasi, marmar, oltin, kobalt, titan qazib olinadi. Sement, yoğoçsozlik, kimyo, neftni kayta işlaş korxonalari mav-jud. 1975 y.da Sançes-Ramires viloyatida Lotin Amerikasidagi eng katta oltin va kumuş karyeri işga tuşirilgan. 20 ta erkin iqtisodiy zonada kiyim-keçak işlab çiqariladi. Yiliga örtaça 4,6 mlrd. kVt-soat elektr energiya hosil qilinadi. Keyingi yillarda çet el sayyoxligi rivojlandi. Transporti. Mamlakatda t.y. uz. — 1,6 ming km, avtomobil yöli uz. — 17 ming kmdan köproq. Asosiy dengiz portlari: Santo-Domingo, Puerto-Plata. 6 ta aeroport, şu jumladan Punta-Kausedoda xalqaro aeroport bor. D.R. çetga qand-şakar, ferronikel, oltin, kumuş, kofe, kakao, banan, boksit, tamaki, meva va b. çikaradi. Çetdan oziq-ovqat, maşina va avto-mobillar, elektr asbob-uskunalari, ma'danli öğit, doridarmon, yoqilği, paxta keltiradi. Savdosotikdagi mijozlari: AQŞ va Yevropa Iktisodiy hamjamiyati davlatlari. Pul birligi — Dominikana pesosi.
Soğliqni saqlaş. Köpçilik aholi turmuşining tibbiysanitariya şaroiti qoniqarli emas. Davlat byudjetining 7% soğliqni saqlaşga ajratiladi. Aholining juda oz qismi ijtimoiy suğurta qisobiga tibbiy yordamdan foydalanadi. Yuqumli kasalliklardan tanosil, isitma-bezgak, sil tarqalgan. Şifokorlarni 2 tibbiy oliy öquv yurti tayyorlaydi.
Maorifi, ilmiy va madaniy-ma'rifiy muassasalari. D.R.da 7—11 yoşdagi bolalar uçun bepul va majburiy ta'lim joriy etilgan, biroq aholining yarmidan köproği savodsiz. Katta yoşdagilar va qişloq aholisi orasida savodsizlar ayniqsa köp. Davlat maktablaridan taşqari xususiy va çerkov maktablari bor. Ularning hammasida ta'lim davlat dasturi asosida olib boriladi. Örta ma'lumot oliş uçun boşlanğiç maktabdan keyin 3 yillik 2-poğona maktabni ham bitiriş kerak.
Keçki davlat maktablari savdo, sanoat va q.x. xodimlarini tayyorlaydi. D.R.da 3 ta un-t, jumladan, Amerikadagi eng qad. un-tlardan biri — Santo-Domingo un-ti (1538 y.da asos solingan) bor.
Ilmiy muassasalarida asosan tarix, tilşunoslik, tibbiyot sohalarida tadqiqot olib boriladi. Bir neça xususiy ilmiy muassasalar: Dominikana akademiyasi, tarix akademiyasi, bir qator ilmiy muassasa, jamiyat va uyuşmalar bor. Un-t kutubxonasi, Milliy va munitsipalitet kutubxonalari, milliy muzey (1927), milliy badiiy galereya (1943) mavjud.
Matbuoti, radioeşittiriş va telekörsatuvi. D.R.da naşr etiladigan asosiy gaz.lar: «Informason» («Axborot», kundalik gaz., 1915 y.dan). «Karibe» («Karib gaz.», kundalik gaz., 1948 y. dan), «Listin diario» («Kundalik varaqa», kundalik gaz., 1889 y.dan), «Nasional» («Milliy gazeta», kundalik gaz., 1966 y.dan), «Notisia» («Xabarnoma», kundalik keçki gaz., 1973 y.dan), «Ultima ora» («Sönggi soat», kundalik keçki gaz., 1970 y.dan). Aloqa boş boşqarmasi mamlakatdagi radioeşittiriş va telekörsatuvlarni nazorat qiladi. «Radio Televison Dominikana» hukumat radio va telekörsatuv xiz-matidir. Bir neça tijorat radio va te-lekörsatuv st-yalari bor.
Ldabiyoti ispan tilida. 19-a.da birinçi milliy madhiya muallifi F. M. del Monte yangi adabiyotga asos soldi. D.R.da birinçi milliy roman — M. de X. Galvanning «Enrikilo» tarixiy asaridir. Asr oxirigaça indeyslar turmuşi adabiyotning asosiy mavzui böldi. Bu davrdagi adabiyot şiddatli siyosiy kuraş şaroitida rivojlandi.
1930 y.da Truxilo reaksion diktaturasining karor topişi bir guruh taraqqiyparvar adiblarni muhojirlikda yaşaşga majbur etdi. Ulardan A. F. Rekena «Zamin duşmanlari», «Olovli yöl» romanlarida mustabid tuzumni foş etdi. R. Marrero Aristi, X. Boş asarlari D.R. dehqonlari hayotiga bağişlandi. E. Inçaustegi Kabral, Pedro Mir, M. del Kabral va b. şo-irlarning asarlarida ijtimoiy norozilik goyalari aks etdi.
Me'morligi va tasviriy san'ati. Ispanlar bosqinidan avval (16-a.ga-ça) indeyslar san'ati (naqşinkor va jimjimador kulollik, zarang idişlar, toş va yoğoç sanamlar) rivojlangan. Dastlabki şaharlar, jumladan Santo-Domingoga asos solingaç, keyingi gotika va ilk Uyğoniş uslubida har xil ibodatxonalar, kasalxona, savdo korxonalari, jamoat va turar joy binolari barpo etildi. Santo-Domingodagi Torre del Omenaxe soqçi minorasi (1503—07), sobor (1512—41, me'mori R. de Lyendo, L. de Moya), Kasa del Amirante saroyi (1510—14) va b. inşootlar hozirgaça saqlangan. Şu davrda maqbaralar qurilişi, rassomlik, haykaltaroşlik ham vujudga keldi. Keyinçalik me'morlik suyet rivojlandi. Hozir ham viloyat şaharlarida pastqam yoğoç uylar, qişloq joylarda yoğoç sinçli va tomiga şox-şabba yopilgan uyçalar köp. 1930 y.gi dovulda vayron bölgan Santo-Domingo AQŞ me'morligiga taqlidan temir-beton va oynadan kurila boşladi.
Mustamlakaçilik davrida arzigulik tasviriy asarlar yaratilmadi. Yangi davr san'ati 20-a.dan rivojlandi. Rassom va haykaltaroşlardan L. de Sangles, A. Grulon va A. R. Urdanetalar tarixiy mavzuda kartina, peyzaj, por-tretlar yaratdilar. Santo-Domingoda birinçi badiiy maktabga asos solingaç (1908), yoş rassomlar yetişib çika boşladi. Zamonaviy rassomçilik Amerika va Yevropa modernistik oqimlari — kubizm (X. M. Kolson), abstraksionizm (P. Xyudiseli), syurrealizm (D. Suro) ta'sirida rivojlandi. S. Vos-i-Xil, A. Bonilya, X. O. Morellarning realistik asarlari yaratildi. Santo-Domingo milliy san'at makta-bi, San-Fransisko-de Makoris va San-Xuan nafis san'at maktabi, Santyago va La-Vega plastik san'at maktabi mavjud.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДОМИНИКАНА РЕСПУБЛИКАСИ (Republica Dominicana) — Катта Антил о.лари гуруҳидаги Гаити о.нинг шарқий қисмида жойлашган давлат. Майд. 48,4 минг км2. Аҳолиси 8,5 млн. киши (1999). Маъмурий жиҳатдан 29 вилоят ва 1 миллий округга бўлинади. Пойтахти — Санто-Доминго ш.
Давлат тузуми. Д. Р. — республика. Амалдаги конституцияси 1966 й. 28 нояб. да қабул қилинган; 1994 й. ўзгартишлар киритилган. Давлат ва ҳукумат бошлиғи — президент, у умумий овоз бериш йўли б-н 4 й. муддатга сайланади. Қонун чиқарувчи ҳокимиятни Миллий конгресс (парламент) амалга оширади. Парламентнинг иккала палатаси — сенат ва депутатлар палатаси умумий овоз бериш йўли б-н 4 й. муддатга сайланади. Ижроия ҳокимиятни президент томонидан тайинланадиган ҳукумат амалга оширади.
Табиати. Д.Р.нинг соҳиллари кўпги-на қўлтиклар б-н парчаланган. Ҳудудининг ярмидан купи тоғ б-н қопланган. Марказий қисмида Кордильера-Сентраль (Дуарте тоғи, бал. 3175 м гача), шим.да Кордильера-Септентри-ональ (бал. 1249 м гача), шаркда Кордильера-Орьенталь (бал. 701 м гача) тизмалари бор. Жан. соҳили яқинидаги Саона, Каталина, Беата о.лари ҳам Д.Р.га қарайди. Тоғлар оралиғидаги Сибаова Вега-Реаль водийсининг тупроғи ғоят серунум бўлиб, у ерда қ.х. маҳсулотининг кўп қисми етиштирилади, қишлоқ аҳолисининг аксарияти яшайди. Д.Р.даги вулканлар сўнган бўлса хам, аммо тез-тез зилзила бўлиб туради. Иқлими — тропик, пассат иқлим. Пасттекисликларда ўртача ойлик т-ра 25—27°, тоғларда бундан 10— 12° салқинроқ. Йилига 1000—2000 мм ёғин ёғади, тропик довуллар бўлиб туради. Тоғлардан бошланадиган дарёлар мамлакатни бошдан оёқ кесиб ўтади. Йирик дарёларда кема қатнайди. Тоғлар тропик ўрмон, саванна ва бутазорлар б-н қопланган. Қимматбахр ёғоч олинадиган дарахт тури кўп. Минерал булоклар бор. Миллий боғлари: Арман-до-Бермудес, Дель-Эсте, Лос-Айтисес.
Аҳолисининг асосий қисми домини-канлар, уларнинг 73% испан-неф дурагайлари, 11% негрлар, 15% оқ танлилардир. Расмий тил — испан тили. Аҳолисининг кўпчилиги католиклар. 60% дан ортиқ аҳоли шаҳарларда яшайди.
Тарихи. Бу ерда 15-а. охиригача уруғчилик босқичидаги индейс қабилалари: сибоней, аравак, тайно, кариб кабилар яшаган. Кўпчилик қабилалар ўтроқ хаёт кечирар, сибонейлар овчилик б-н шуғулланар эди. 1492 й.да X. Колумб оролга келганида уни Испанияга ўхшатиб, Эспаньола деб атади. Аравак қабиласига мансуб таин индейслари эса уни Гаити дейишарди. Маҳаллий аҳоли оғир меҳнат ва ваҳшиёна муомала оқибатида қирилиб кетди. Шунда испанлар қўшни ороллардан ва Африкадан қулларни олиб келиб, шакарқамишзорларда, чорвачилик ва олтин конларида ишлатишга киришдилар. 16-а. охири ва 17-а. бошларида Франция б-н Буюк Британия оролни эгаллашга ҳаракат қила бошлади. 1697 й. Рисвик сулҳ шартномасига биноан Эспаньола о.нинг ғарбий қисми (ҳоз. Гаити ҳудуди) Францияга топширилди ва Санто-Доминго деб атала бошлади, шарқий қисми (ҳоз. Д.Р. ҳудуди) Испания қул остида қолди. 1795 й. ис-панлар оролнинг шарқий қисмини ҳам Францияга топширди. 1804 й.да мустақиллик учун кураш натижасида французлар оролдан қувиб чиқарилди ва Гаити давлати тузилди. 1844 й. Санто-Доминго озодликка эришиб, Д.Р. деб аталди. 19-а. ўрталаридан мамлакат иқтисодиётига чет эл сармояси кира бошлади. 1905 й. АҚШ Д.Р.ни асоратга солиб, мамлакат божхоналарини ўз на-зоратига олди. 1916 й. АҚШ қўшинлари ўз сиёсатига қарши кўтарилган исённи бостириш ниятида мамлакатга бос-тириб кирди ва ҳарбий-оккупация ре-жимини ўрнатди. Бу режим 1924 й.гача жорий қилинди. 1930 й. АҚШдаги йирик монополиялар кўмагида Р. Л. Трухильо ҳокимиятни эгаллади. У муста-бид режимни ўрнатди. 2-жаҳон урушидан сўнг Лотин Америкасида миллий озодлик харакати кучайиб, Трухильо режимига қарши халқ ҳаракати авж олгач, у собиқ тарафдорлари томонидан ўлдирилди (1961). 1962 й. дек.даги сайловда ғолиб чиққан X. Бош ҳоки-мият тепасига келди. У миллий иқти-содиётни мустаҳкамлаш, АҚШга қарамликни сусайтириш тадбирларини амалга оширди: аграр ислоҳот ўтказиш, сиёсий ва демократик озодлик ҳақида янги конституция қабул қилди. 1963 й. сент.да реакцион ҳарбийлар X. Бош ҳокимиятини ағдарди. Мамлакатни ҳарбий хунта идора қила бошлади. У конституцияни бекор қилди, барча демократик партияларни тақиқлади. 1965 й. апр. халқ қўзғолони ҳарбий хунтани ағдариб ташлади. Мамлакатда Ф. Кааманьонинг конституцией ҳукумати тузилди. АҚШ эса ўз фуқароларини муҳофаза қилиш баҳонаси б-н Д.Р.га бостириб кирди. Ана шундай бир вазиятда (1966 й.да) сайлов ўтказилди. Рефор-мистлар партиясининг раҳбари X. Балагер 1966—78 й.ларда президент бўлиб, миллий монополия, ер эгалари ва руҳонийларнинг манфаатини ҳимоя қилди. 1978 й. 16 майда ўнг кучларнинг қаршилигига қарамай, инқилобий партия номзоди А. Гусман президент этиб сайланди. 1996 й. 30 июндаги сайловда эса Озодлик партиясининг раҳбари Фернандес Рейна ғалаба қозониб, президент лавозимини эгаллади. 2000 й.дан Д.Р. президенти И. Р. Мехиа Домингес. Д.Р. — 1945 й.дан БМТ аъзоси. Миллий байрами — 27 фев. — Мустақиллик куни (1844).
Сиёсий партиялари, касаба уюшма бирлашмалари. Демократик интеграция ҳаракати, 1970 й.да реформистлар партиясидан ажралиб чиққан фракция негизида тузилган; Кискейяно (Доминикана) демократик партияси, 1968 й.да тузилган; Доминикана коммунисток партияси, 1944 й.да асос солинган; Доминикана озодлик партияси, 1973 й.да тузилган; Доминикана инқилобий партияси, 1939 й.да тузилган; Реформист социал-христиан партия, 1986 й.да тузилган. Мухтор касаба уюш-малари конфедерацияси, 1962 й.да тузилган; Меҳнаткашлар умумий касаба маркази, 1972 й.да тузилган; Доминикана меҳнаткашлари миллий конфедерацияси, 1988 й.да тузилган.
Хўжалиги. Д.Р. — иқтисодий жиҳатдан заиф аграр мамлакат. Ялпи ички маҳсулотда қ.х., ўрмон хўжалиги ва балиқчиликнинг улуши 15%, саноатнинг улуши 19,2%. Қишлоқ хўжалигида мамлакат ҳудудининг 35% га яқини фойдаланилади; мамлакат ишчи кучининг 50% шу соҳада банд. Экинзорлар мамлакат шим. даги Сибао ва Вега-Реаль водийларида, жан. соҳилларда ва марказий текисликларда жойлашган. Меҳнат унумдорлиги ва техника б-н куролланиш паст даражада. Асосий қ.х. экинлари: шакарқамиш, какао, банан, тамаки. Ички эхтиёж учун шоли, маккажўхори, маниок, батат, ямс, ловия, сабзавот ва б. экилади. Яйлов чорвачилиги бирмунча ривожланган: кррамол, чўчқа, йилқи, парранда боқилади.
Саноати заиф, асосан қ.х. ва чорвачилик хом ашёсини қайта ишлайдиган, озиқ-овқат ва тўқимачилик маҳ-сулотлари ишлаб чиқарадиган майда корхоналардан иборат. Қанд-шакар саноати дурустроқ ривожланган. 2-жаҳон урушидан кейин кончилик тез юксала бошлади. Боксит, ферроникель қазиб олиш кўпайди, мис ва темир рудаси, мармар, олтин, кобальт, титан қазиб олинади. Цемент, ёғочсозлик, кимё, нефтни кайта ишлаш корхоналари мав-жуд. 1975 й.да Санчес-Рамирес вилоятида Лотин Америкасидаги энг катта олтин ва кумуш карьери ишга туширилган. 20 та эркин иқтисодий зонада кийим-кечак ишлаб чиқарилади. Йилига ўртача 4,6 млрд. кВт-соат электр энергия ҳосил қилинади. Кейинги йилларда чет эл сайёхлиги ривожланди. Транспорти. Мамлакатда т.й. уз. — 1,6 минг км, автомобиль йўли уз. — 17 минг кмдан кўпроқ. Асосий денгиз портлари: Санто-Доминго, Пуэрто-Плата. 6 та аэропорт, шу жумладан Пунта-Кауседода халқаро аэропорт бор. Д.Р. четга қанд-шакар, ферроникель, олтин, кумуш, кофе, какао, банан, боксит, тамаки, мева ва б. чикаради. Четдан озиқ-овқат, машина ва авто-мобиллар, электр асбоб-ускуналари, маъданли ўғит, доридармон, ёқилғи, пахта келтиради. Савдосотикдаги мижозлари: АҚШ ва Европа Иктисодий ҳамжамияти давлатлари. Пул бирлиги — Доминикана песоси.
Соғлиқни сақлаш. Кўпчилик аҳоли турмушининг тиббийсанитария шароити қониқарли эмас. Давлат бюджетининг 7% соғлиқни сақлашга ажратилади. Аҳолининг жуда оз қисми ижтимоий суғурта қисобига тиббий ёрдамдан фойдаланади. Юқумли касалликлардан таносил, иситма-безгак, сил тарқалган. Шифокорларни 2 тиббий олий ўқув юрти тайёрлайди.
Маорифи, илмий ва маданий-маърифий муассасалари. Д.Р.да 7—11 ёшдаги болалар учун бепул ва мажбурий таълим жорий этилган, бироқ аҳолининг ярмидан кўпроғи саводсиз. Катта ёшдагилар ва қишлоқ аҳолиси орасида саводсизлар айниқса кўп. Давлат мактабларидан ташқари хусусий ва черков мактаблари бор. Уларнинг ҳаммасида таълим давлат дастури асосида олиб борилади. Ўрта маълумот олиш учун бошланғич мактабдан кейин 3 йиллик 2-поғона мактабни ҳам битириш керак.
Кечки давлат мактаблари савдо, саноат ва қ.х. ходимларини тайёрлайди. Д.Р.да 3 та ун-т, жумладан, Америкадаги энг қад. ун-тлардан бири — Санто-Доминго ун-ти (1538 й.да асос солинган) бор.
Илмий муассасаларида асосан тарих, тилшунослик, тиббиёт соҳаларида тадқиқот олиб борилади. Бир неча хусусий илмий муассасалар: Доминикана академияси, тарих академияси, бир қатор илмий муассаса, жамият ва уюшмалар бор. Ун-т кутубхонаси, Миллий ва муниципалитет кутубхоналари, миллий музей (1927), миллий бадиий галерея (1943) мавжуд.
Матбуоти, радиоэшиттириш ва телекўрсатуви. Д.Р.да нашр этиладиган асосий газ.лар: «Информасьон» («Ахборот», кундалик газ., 1915 й.дан). «Карибе» («Кариб газ.», кундалик газ., 1948 й. дан), «Листин диарио» («Кундалик варақа», кундалик газ., 1889 й.дан), «Насиональ» («Миллий газета», кундалик газ., 1966 й.дан), «Нотисиа» («Хабарнома», кундалик кечки газ., 1973 й.дан), «Ультима ора» («Сўнгги соат», кундалик кечки газ., 1970 й.дан). Алоқа бош бошқармаси мамлакатдаги радиоэшиттириш ва телекўрсатувларни назорат қилади. «Радио Телевисьон Доминикана» ҳукумат радио ва телекўрсатув хиз-матидир. Бир неча тижорат радио ва те-лекўрсатув ст-ялари бор.
Лдабиёти испан тилида. 19-а.да биринчи миллий мадҳия муаллифи Ф. М. дель Монте янги адабиётга асос солди. Д.Р.да биринчи миллий роман — М. де X. Гальваннинг «Энрикильо» тарихий асаридир. Аср охиригача индейслар турмуши адабиётнинг асосий мавзуи бўлди. Бу даврдаги адабиёт шиддатли сиёсий кураш шароитида ривожланди.
1930 й.да Трухильо реакцион диктатурасининг карор топиши бир гуруҳ тараққийпарвар адибларни муҳожирликда яшашга мажбур этди. Улардан А. Ф. Рекена «Замин душманлари», «Оловли йўл» романларида мустабид тузумни фош этди. Р. Марреро Аристи, X. Бош асарлари Д.Р. деҳқонлари ҳаётига бағишланди. Э. Инчаустеги Кабраль, Педро Мир, М. дель Кабраль ва б. шо-ирларнинг асарларида ижтимоий норозилик гоялари акс этди.
Меъморлиги ва тасвирий санъати. Испанлар босқинидан аввал (16-а.га-ча) индейслар санъати (нақшинкор ва жимжимадор кулоллик, заранг идишлар, тош ва ёғоч санамлар) ривожланган. Дастлабки шаҳарлар, жумладан Санто-Домингога асос солингач, кейинги готика ва илк Уйғониш услубида ҳар хил ибодатхоналар, касалхона, савдо корхоналари, жамоат ва турар жой бинолари барпо этилди. Санто-Домингодаги Торре дель Оменахе соқчи минораси (1503—07), собор (1512—41, меъмори Р. де Льендо, Л. де Моя), Каса дель Амиранте саройи (1510—14) ва б. иншоотлар ҳозиргача сақланган. Шу даврда мақбаралар қурилиши, рассомлик, ҳайкалтарошлик ҳам вужудга келди. Кейинчалик меъморлик сует ривожланди. Ҳозир ҳам вилоят шаҳарларида пастқам ёғоч уйлар, қишлоқ жойларда ёғоч синчли ва томига шох-шабба ёпилган уйчалар кўп. 1930 й.ги довулда вайрон бўлган Санто-Доминго АҚШ меъморлигига тақлидан темир-бетон ва ойнадан курила бошлади.
Мустамлакачилик даврида арзигулик тасвирий асарлар яратилмади. Янги давр санъати 20-а.дан ривожланди. Рассом ва ҳайкалтарошлардан Л. де Санглес, А. Грульон ва А. Р. Урданеталар тарихий мавзуда картина, пейзаж, пор-третлар яратдилар. Санто-Домингода биринчи бадиий мактабга асос солингач (1908), ёш рассомлар етишиб чика бошлади. Замонавий рассомчилик Америка ва Европа модернистик оқимлари — кубизм (X. М. Кольсон), абстракционизм (П. Хьюдисельи), сюрреализм (Д. Суро) таъсирида ривожланди. С. Вос-и-Хиль, А. Бонилья, X. О. Морелларнинг реалистик асарлари яратилди. Санто-Доминго миллий санъат макта-би, Сан-Франсиско-де Макорис ва Сан-Хуан нафис санъат мактаби, Сантьяго ва Ла-Вега пластик санъат мактаби мавжуд.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.