Dori çangitiş
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 365–366-b. — ziyouz.com
Dori çangitiş - ösimlik zarar kunandalari va kasalliklariga, şuningdek, begona ötlarga qarşi kukunsimon pestitsid(dust)larni sepiş; maxsus çanglatgiçlar b-n sepiladi. D.ç. vaqtida preparat zarraçalari şamol ta'sirida vaznga qarab har xil uzoqlikka tarqaladi. Zarraçalarning işlov beradigan yuzaga tuşiş vaqti ularning kattaligi va oğirligiga boğliq; dust zarraçalarining kattaligi yer apparatlari uçun 15—25 mkm bölişi kerak. D.ç. asosan ertalab va keçqurun, faqat havo salqin vaqtlarda kunduzi ötkaziladi, çunki barglarning nam sathi dustlar zarraçalarini yaxşiroq uşlab qoladi. Çangitiş muddati q.x. ekinlari zararkunandalarining va kasallik qözğatuvçilarining biologik xususiyatlari hamda iqlim şaroitiga qarab belgilanadi. D.ç.ni şamol tezligi 2 m/s bölganda ötkaziş lozim. Ba'zan preparatlarning fizik xususiyatlari tarkibiga 3—5% mineral moylar qöşib yaxşilanadi (bonifikatsiya). Ba'zi pestitsidlarning çanglagiçlardagi harakati natijasida zarraçalar elektr zaryadlanadi, bundan preparatlarning yopişqoqligi va barg sathida uşlanişi ortadi. Bundan taşqari, sertuk, burişgan, gorizontal joylaşgan va nam barglarda çangsimon preparatlar köproquşlanib qoladi. D.ç.ning afzalligi oddiyligidadir, kamçiliklari — şamol ta'sirida pestitsidlarning katta maydonlarga tarqalib ketişi, preparat sarf normasining yuqoriligi, dustlar samaradorligining pastligi. Şu sababli q.x.da D.ç. örniga pestitsidlarni qöllaşning purkaş usuli keng qöllanilmoqda. Lekin çigirtkalar makonida ularning rivojlanişiga qarşi kuraşda D.ç. asosiy usul hisoblanadi. Ğöza maydonlarida paydo bölgan örgimçakkana öçoklariga oltingugurt çangitiladi. D.ç. ötkazişda pestitsidlardan zaharlanişning oldini oliş uçun ehtiyotkorlik çoralariga amal qiliş kerak (q. Xavfsizlik texnikasi).
Şomil Xöjayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ДОРИ ЧАНГИТИШ - ўсимлик зарар кунандалари ва касалликларига, шунингдек, бегона ўтларга қарши кукунсимон пестицид(дуст)ларни сепиш; махсус чанглатгичлар б-н сепилади. Д.ч. вақтида препарат заррачалари шамол таъсирида вазнга қараб ҳар хил узоқликка тарқалади. Заррачаларнинг ишлов берадиган юзага тушиш вақти уларнинг катталиги ва оғирлигига боғлиқ; дуст заррачаларининг катталиги ер аппаратлари учун 15—25 мкм бўлиши керак. Д.ч. асосан эрталаб ва кечқурун, фақат ҳаво салқин вақтларда кундузи ўтказилади, чунки баргларнинг нам сатҳи дустлар заррачаларини яхшироқ ушлаб қолади. Чангитиш муддати қ.х. экинлари зараркунандаларининг ва касаллик қўзғатувчиларининг биологик хусусиятлари ҳамда иқлим шароитига қараб белгиланади. Д.ч.ни шамол тезлиги 2 м/с бўлганда ўтказиш лозим. Баъзан препаратларнинг физик хусусиятлари таркибига 3—5% минерал мойлар қўшиб яхшиланади (бонификация). Баъзи пестицидларнинг чанглагичлардаги ҳаракати натижасида заррачалар электр зарядланади, бундан препаратларнинг ёпишқоқлиги ва барг сатҳида ушланиши ортади. Бундан ташқари, сертук, буришган, горизонтал жойлашган ва нам баргларда чангсимон препаратлар кўпроқушланиб қолади. Д.ч.нинг афзаллиги оддийлигидадир, камчиликлари — шамол таъсирида пестицидларнинг катта майдонларга тарқалиб кетиши, препарат сарф нормасининг юқорилиги, дустлар самарадорлигининг пастлиги. Шу сабабли қ.х.да Д.ч. ўрнига пестицидларни қўллашнинг пуркаш усули кенг қўлланилмоқда. Лекин чигирткалар маконида уларнинг ривожланишига қарши курашда Д.ч. асосий усул ҳисобланади. Ғўза майдонларида пайдо бўлган ўргимчаккана ўчокларига олтингугурт чангитилади. Д.ч. ўтказишда пестицидлардан заҳарланишнинг олдини олиш учун эҳтиёткорлик чораларига амал қилиш керак (қ. Хавфсизлик техникаси).
Шомил Хўжаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.