Doro

Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 369–370-b. — ziyouz.com

Doro — qad. Erondagi axomaniylar sulolasiga mansub podşohlar: D. I, Darayavauxş (mil. av. 522—486 y.larda hukmronlik qilgan). Kambiz I ölimidan foydalanib hokimiyatni qölga olgan kohin Gaumatapş öldirib, taxtni egallagan. Mil. av. 522—21 y.larda 10 ming kişilik xos qöşini yordamida Bobil, Eron, Midiya, Marğiyona, Elam, Misr, Sattagidiya, Parfiya, Söğd, Xorazm, Baqtriya va b. mamlakatlardagi qözğolonlarni bostirgan. D. I Hindistonning şim.-ğarbiy qismidagi bir qança ölkalarni ham öz davlatiga qöşib olgan (mil. av. 518). Qora dengizning şim.dagi skif qabilalari b-n uruşib mağlubiyat b-n qaytgan (mil.av. 514). D. I davrida yunonlar b-n eronliklar örtasida boşlangan uruş bir neça yil davom etgan (q. Yunon-fors uruşlari). D. I mamlakatni bir neça harbiy-ma'muriy viloyatlar (satraplik) ga bölib, ularga fors zodagonlaridan hokim (satrap)lar tayinlagan; yangi soliq tizimini joriy qilgan. Mamlakatdagi mavjud karvon yöllarining mustahkamlanişi va yangi savdo yöllarining oçilişi, Nildan Suvayşgaça bölgan kanalning ta'mir qilinişi, oltin tanga (q. Darik) zarb qilinişi öşa davrdagi xalqaro savdoning rivojlanişiga muhim hissa qöşdi. D. I davrida ibodatxonalar (Memfisda), qasrlar (Suzada), şoh qarorgohi (Persepolda) qurildi. D. I hukmronlik qilgan yillar axomaniylar davlatining eng yuksalgan davri hisoblanadi. D. I davrida sodir bölgan voqealar, xususan Turon qabilalarining milliy ozodlik harakatlari Bihistun kitobalarida aks ettirilgan.

D. II, qad. eronça Vaxuka, yunonça Not (mil. av. 423—404 y.larda hukmronlik qilgan). Artakserks I ning öğli. D. II davrida Midiyada axomaniylar zulmiga qarşi qözğolon kötarilgan (mil. av. 409), Misr mustaqil viloyat bölib ajralib çiqqan (mil. av. 404), Axomaniylar davlatiga tobe bölgan boşqa viloyatlarda ham hokimlarning markaziy hukumatga qarşi harakatlari va özaro uruşlari kuçaygan.

D. III, Kodoman — axomaniylar sulolasining eng oxirgi podşosi (mil. av. 336—300). Mil. av. 335 y.ning oxirida Misrni qayta böysundirdi, biroq Iskandar Zulqarnayn qöşinidan Iss (mil. av. 333) va Gavgamela jangi (mil. av. 331) da tamoman mağlubiyatga uçrab, Şarqiy Eronga qoçgan. Öz amaldori, Baqtriya satrapi Bess tomonidan öldirilgan.

Q.: Darik, Yunon-fors Uruşlari

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ДОРО — қад. Эрондаги ахоманийлар сулоласига мансуб подшоҳлар: Д. I, Дарайаваухш (мил. ав. 522—486 й.ларда ҳукмронлик қилган). Камбиз I ўлимидан фойдаланиб ҳокимиятни қўлга олган коҳин Гауматапш ўлдириб, тахтни эгаллаган. Мил. ав. 522—21 й.ларда 10 минг кишилик хос қўшини ёрдамида Бобил, Эрон, Мидия, Марғиёна, Элам, Миср, Саттагидия, Парфия, Сўғд, Хоразм, Бақтрия ва б. мамлакатлардаги қўзғолонларни бостирган. Д. I Ҳиндистоннинг шим.-ғарбий қисмидаги бир қанча ўлкаларни ҳам ўз давлатига қўшиб олган (мил. ав. 518). Қора денгизнинг шим.даги скиф қабилалари б-н урушиб мағлубият б-н қайтган (мил.ав. 514). Д. I даврида юнонлар б-н эронликлар ўртасида бошланган уруш бир неча йил давом этган (қ. Юнон-форс урушлари). Д. I мамлакатни бир неча ҳарбий-маъмурий вилоятлар (сатраплик) га бўлиб, уларга форс зодагонларидан ҳоким (сатрап)лар тайинлаган; янги солиқ тизимини жорий қилган. Мамлакатдаги мавжуд карвон йўлларининг мустаҳкамланиши ва янги савдо йўлларининг очилиши, Нилдан Сувайшгача бўлган каналнинг таъмир қилиниши, олтин танга (қ. Дарик) зарб қилиниши ўша даврдаги халқаро савдонинг ривожланишига муҳим ҳисса қўшди. Д. I даврида ибодатхоналар (Мемфисда), қасрлар (Сузада), шоҳ қароргоҳи (Персеполда) қурилди. Д. I ҳукмронлик қилган йиллар ахоманийлар давлатининг энг юксалган даври ҳисобланади. Д. I даврида содир бўлган воқеалар, хусусан Турон қабилаларининг миллий озодлик ҳаракатлари Биҳистун китобаларида акс эттирилган.

Д. II, қад. эронча Вахука, юнонча Нот (мил. ав. 423—404 й.ларда ҳукмронлик қилган). Артаксеркс I нинг ўғли. Д. II даврида Мидияда ахоманийлар зулмига қарши қўзғолон кўтарилган (мил. ав. 409), Миср мустақил вилоят бўлиб ажралиб чиққан (мил. ав. 404), Ахоманийлар давлатига тобе бўлган бошқа вилоятларда ҳам ҳокимларнинг марказий ҳукуматга қарши ҳаракатлари ва ўзаро урушлари кучайган.

Д. III, Кодоман — ахоманийлар сулоласининг энг охирги подшоси (мил. ав. 336—300). Мил. ав. 335 й.нинг охирида Мисрни қайта бўйсундирди, бироқ Искандар Зулқарнайн қўшинидан Исс (мил. ав. 333) ва Гавгамела жанги (мил. ав. 331) да тамоман мағлубиятга учраб, Шарқий Эронга қочган. Ўз амалдори, Бақтрия сатрапи Бесс томонидан ўлдирилган.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.