Eduard

Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 19-b. — ziyouz.com

Eduard — ingliz qirollari nomi:

Eduard I (1239.17.6 1307.7.7) 1272 yildan qirol. Plantagenetlar sulolasidan. Otasi qirol Genrix III vafotidan söng taxtga çiqqan. E.1 davrida parlamentni muntazam çaqirib turiş amaliyoti joriy qilingan, bu Angliyada tabaqaviyvakillik monarxiyasi şakllanayotganidan darak bergan. E.1 davrida Uels zörlik bilan Angliyaga qöşib olingan (1284). E.1 ning Şotlandiyani bosib oliş uçun qilgan harakatlari (1286 yildan boşlab) şotland xalqining qattiq qarşiligiga duç kelgan. E.1 Şotlandiyaga navbatdagi yurişi çoğida vafot etgan.

Eduard III (1312.13.11-1377.21.6) — 1327 yildan qirol. Plantagenetlar sulolasidan. Dastlabki yillarda barça hokimiyat beva qiroliça Izabella va uning jazmani Mortimer qölida bölgan. 1330 yildan mustaqil hukmron. 1337 yil Fransiyaga uruş e'lon qilgan (q. Yuz yillik uruş).

Eduard IV (1442.28.1-483.9.4) 1461— 83 yillarda qirol (1470 yil oktyabr — 1471 yil apr.dan taşqari). Yorklar sulolasining 1-vakili. Qizil va Oq gullar uruşi jarayonida Genrix VI Lankasterni taxtdan ağdarib hokimiyatni egallab olgan. Qirolligining dastlabki davrida davlat işlarida graf Uorvikning roli katta bölgan. Biroq E.IVning mulkdor zodagonlar mavqeini pasaytirişga bölgan harakati natijasida Uorvik va boşqalar lankasterlar tomoniga ötib ketgan. 1470 yil oktyabrda E.IV taxtdan tuşirilgan. 1471 yil apr.da Barnet va may oyida Tyuksberi yonida lankasterlar qöşinini yengib taxtni qayta egallagan. E.IV siyosatida, asosan, örta dvoryanlarga tayangan. yirik mulkdorlarning yerlarini musodara qilgan. Ingliz sanoati (asosan. jun töqiş va savdo)ni qöllab-quvvatlaş siyosatini yurgizgan.

Eduard VI (1537.12.10-1553.6.7) — 1547 yildan qirol. Tyudorlar sulolasidan. Genrix VIII va uning 3xotini Jeyn Seymurning öğli. Taxtga 9 yoşida ötirgan. Bolaligi tufayli davlat işlariga mutlaqo aralaşmagan, asosan, ilohiyot va qadimiy tillarni örganiş bilan şuğullangan. Davlatni boşqariş protektorlar (vasiylar) — E.VI ning toğasi gersog Somerset, söngra (1549 yildan) — graf Uorvik qölida bölgan.

Eduard VII (1841.9.11-1910.5.5)1901— 10 yillarda qirol. Onasi qiroliça Viktoriya vafotidan söng taxtga ötirgan. Antantani tuzişda faol qatnaşgan. Içki siyosatda sezilarli rol öynamagan.

Eduard VIII (1894.16.7-1972.28.5)1936 yil 20 yanv. — 11 dek.da qirol. Otasi qirol Georg V vafotidan keyin taxtga çiqqan. Bir neça oydan söng taxtdan voz keçgan. E.VIII ning taxtdan voz keçişi bilan boğliq «saroy krizisi» Buyuk Britaniya hukmdor doiralari orasidagi ziddiyatlarni aks ettirgan. 1936 yil 12 dek.da Vindzor gersogi unvonini olgan. 1940—45 yillarda Bagama o.lari general-gubernatori. Hayotining sönggi davrini Fransiyada ötkazgan.

Q.: Yuz yillik uruş

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ЭДУАРД — инглиз қироллари номи:

Эдуард I (1239.17.6 1307.7.7) 1272 йилдан қирол. Плантагенетлар сулоласидан. Отаси қирол Генрих III вафотидан сўнг тахтга чиққан. Э.1 даврида парламентни мунтазам чақириб туриш амалиёти жорий қилинган, бу Англияда табақавийвакиллик монархияси шаклланаётганидан дарак берган. Э.1 даврида Уэльс зўрлик билан Англияга қўшиб олинган (1284). Э.1 нинг Шотландияни босиб олиш учун қилган ҳаракатлари (1286 йилдан бошлаб) шотланд халқининг қаттиқ қаршилигига дуч келган. Э.1 Шотландияга навбатдаги юриши чоғида вафот этган.

Эдуард III (1312.13.11-1377.21.6) — 1327 йилдан қирол. Плантагенетлар сулоласидан. Дастлабки йилларда барча ҳокимият бева қиролича Изабелла ва унинг жазмани Мортимер қўлида бўлган. 1330 йилдан мустақил ҳукмрон. 1337 йил Францияга уруш эълон қилган (қ. Юз йиллик уруш).

Эдуард IV (1442.28.1-483.9.4) 1461— 83 йилларда қирол (1470 йил октябр — 1471 йил апр.дан ташқари). Йорклар сулоласининг 1-вакили. Қизил ва Оқ гуллар уруши жараёнида Генрих VI Ланкастерни тахтдан ағдариб ҳокимиятни эгаллаб олган. Қироллигининг дастлабки даврида давлат ишларида граф Уорвикнинг роли катта бўлган. Бироқ Э.IVнинг мулкдор зодагонлар мавқеини пасайтиришга бўлган ҳаракати натижасида Уорвик ва бошқалар ланкастерлар томонига ўтиб кетган. 1470 йил октябрда Э.IV тахтдан туширилган. 1471 йил апр.да Барнет ва май ойида Тьюксбери ёнида ланкастерлар қўшинини енгиб тахтни қайта эгаллаган. Э.IV сиёсатида, асосан, ўрта дворянларга таянган. йирик мулкдорларнинг ерларини мусодара қилган. Инглиз саноати (асосан. жун тўқиш ва савдо)ни қўллаб-қувватлаш сиёсатини юргизган.

Эдуард VI (1537.12.10-1553.6.7) — 1547 йилдан қирол. Тюдорлар сулоласидан. Генрих VIII ва унинг 3хотини Жейн Сеймурнинг ўғли. Тахтга 9 ёшида ўтирган. Болалиги туфайли давлат ишларига мутлақо аралашмаган, асосан, илоҳиёт ва қадимий тилларни ўрганиш билан шуғулланган. Давлатни бошқариш протекторлар (васийлар) — Э.VI нинг тоғаси герцог Сомерсет, сўнгра (1549 йилдан) — граф Уорвик қўлида бўлган.

Эдуард VII (1841.9.11-1910.5.5)1901— 10 йилларда қирол. Онаси қиролича Виктория вафотидан сўнг тахтга ўтирган. Антантани тузишда фаол қатнашган. Ички сиёсатда сезиларли роль ўйнамаган.

Эдуард VIII (1894.16.7-1972.28.5)1936 йил 20 янв. — 11 дек.да қирол. Отаси қирол Георг V вафотидан кейин тахтга чиққан. Бир неча ойдан сўнг тахтдан воз кечган. Э.VIII нинг тахтдан воз кечиши билан боғлиқ «сарой кризиси» Буюк Британия ҳукмдор доиралари орасидаги зиддиятларни акс эттирган. 1936 йил 12 дек.да Виндзор герцоги унвонини олган. 1940—45 йилларда Багама о.лари генерал-губернатори. Ҳаётининг сўнгги даврини Францияда ўтказган.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.