Efiop tili
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 257-b. — ziyouz.com
Efiop tili EFIOP TILI, geez, gez, giiz — somhom tillari oilasining som tarmoğidagi efiopsom tillaridan biri; toşlar, qoyalar, sopol buyumlarda saqlangan yodgorliklar va nasroniy adabiyot bitilgan ölik til. Mil. av. 5-asrda Janubiy Arabistondan köçib kelgan aholining tili sifatida paydo bölgan va 4—7-asrlarda Aksum davlatining, keyin Efiopiyada mavjud bölgan boşqa davlatlarning tili hisoblangan. Mil. 1—2 ming yilliklar çegarasida sözlaşuv tili sifatida iste'moldan çiqib (uning örnini amxara tili egallagan), çerkovning ibodat tili tarzida 20-asr boşlarigaça saqlanib kelgan. Boşqa efiopsom tillariga qaraganda kuşit tillari ta'siriga kamroq uçragan, köplab arxaik belgilarni saqlab qolgan.
E.t. jan. arabiy konsonant alifbo asosida şakllangan böğinli yozuvdan foydalanadi (q. Efiop yozuvi). Aksum bitiklari (toş va sopollarda va boşqalar) deb ataladigan ilk yodgorliklari 4-asrga mansub. 5-asrdan boşlab E.t.ga yunon, qibtiy (kopt), suryoniy, qadimiy yahudiy, arab tillaridan kitobiy özlaşmalar, kuşit tillaridan esa sözlaşuvga xos özlaşmalar kirib kelgan. E.t. boşqa efiopsom tillariga muayyan ta'sir ötkazgan; undan hoz. ilmiy terminlarni yaratiş manbai sifatida foydalaniladi.
Q.: Efiop yozuvi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭФИОП ТИЛИ, геэз, гез, гииз — сомҳом тиллари оиласининг сом тармоғидаги эфиопсом тилларидан бири; тошлар, қоялар, сопол буюмларда сақланган ёдгорликлар ва насроний адабиёт битилган ўлик тил. Мил. ав. 5-асрда Жанубий Арабистондан кўчиб келган аҳолининг тили сифатида пайдо бўлган ва 4—7-асрларда Аксум давлатининг, кейин Эфиопияда мавжуд бўлган бошқа давлатларнинг тили ҳисобланган. Мил. 1—2 минг йилликлар чегарасида сўзлашув тили сифатида истеъмолдан чиқиб (унинг ўрнини амхара тили эгаллаган), черковнинг ибодат тили тарзида 20-аср бошларигача сақланиб келган. Бошқа эфиопсом тилларига қараганда кушит тиллари таъсирига камроқ учраган, кўплаб архаик белгиларни сақлаб қолган.
Э.т. жан. арабий консонант алифбо асосида шаклланган бўғинли ёзувдан фойдаланади (қ. Эфиоп ёзуви). Аксум битиклари (тош ва сополларда ва бошқалар) деб аталадиган илк ёдгорликлари 4-асрга мансуб. 5-асрдан бошлаб Э.т.га юнон, қибтий (копт), сурёний, қадимий яҳудий, араб тилларидан китобий ўзлашмалар, кушит тилларидан эса сўзлашувга хос ўзлашмалар кириб келган. Э.т. бошқа эфиопсом тилларига муайян таъсир ўтказган; ундан ҳоз. илмий терминларни яратиш манбаи сифатида фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.