Eklampsiya
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 37-b. — ziyouz.com
Eklampsiya (yun. — çaqnaş) — homiladorlik toksikozlarining xavfli şakli. Birinçi marta böyida bölgan, aksari egiz homiladorlik yoki buyrak, yuraktomir kasalliklari bor ayollarda homiladorlikning ikkinçi yarmida, köpinça sönggi oylarida vujudga keladi. E.ning asosiy belğisi tutqanoq tutişidir. E.dan avval nefropatiya va preeklampsiya alomatlari (qattiq boş ogrişi, köz xiralaşişi, köz oldi jimirlaşişi, qon bosimi kötarilişi, siydikda oqsil köpayişi, uyqusizlik, betoqatlik va boşqalar) namoyon böladi. E.da tutqanoq tutadi, bemor huşdan ketadi. E. homiladorlikda, asosan, tuğruq vaqtida, ba'zan çilla davrit ham uçraydi. Tutqanoq boşlanganda dastlab bemorning yuz muskullari «uçadi», qovokdari yumilib, lab burçaklari osilib ketadi. Söng butun gavda muskullari qisqarib, tana taranglaşadi, bemor huşdan ketib, ba'zan nafas olmay qoladi, kökaradi (tonik talvasa). Keyin yuz, tana va qöloyoq muskullari tortişib qisqaradi (klonik talvasa), bemor nafasi qisib xirillaydi, oğzidan köpik keladi, yotgan joyida özini kötaribkötarib otadi. Tirişiş töxtagaç, ayol bir neça vaqt koma holatida (behuş) yotib, sekin-asta öziga keladi. Oğirroq hollarda E. tutqanoqsiz keçadi (komatoz şakli). Ba'zan E. alomatlari röyrost közga taşlanmaydi, ularni vaqtida aniqlaş ança qiyin. Şu sababli u göyo bexosdan paydo bölgandek böladi. Tutqanoq tutganda bemorning biror joyiga şikast yetib qolmaslik çorasini köriş lozim; u tilini tişlab olmasligi uçun oğziga bandiga doka öralgan qoşiq solib qöyiladi; tutqanoq xuruji ötib ketgaç bemorning sölagi nafas yöllariga tuşmasligi uçun oğzini toza salfetka bilan artib olinadi. E.da öpka şişişi yoki miyaga qon quyilişi tufayli ayol, platsentaning örnidan köçişi, baçadonga qon quyilişi tufayli esa homila nobud bölişi mumkin.
Davosi. Markaziy nerv sistemasi faoliyatini normallaştiruvçi, qon bosimini pasaytiruvçi, siydik ajralişini kuçaytiruvçi doridarmonlar, kislorod, parhez buyuriladi. Oldini oliş: homiladorlikning ilk toksikozlarini öz vaqtida davolaşdan iborat.
Ad.:Qodirova A., Homiladorliktoksikozlari, T., 1994.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭКЛАМПСИЯ (юн. — чақнаш) — ҳомиладорлик токсикозларининг хавфли шакли. Биринчи марта бўйида бўлган, аксари эгиз ҳомиладорлик ёки буйрак, юрактомир касалликлари бор аёлларда ҳомиладорликнинг иккинчи ярмида, кўпинча сўнгги ойларида вужудга келади. Э.нинг асосий белғиси тутқаноқ тутишидир. Э.дан аввал нефропатия ва преэклампсия аломатлари (қаттиқ бош огриши, кўз хиралашиши, кўз олди жимирлашиши, қон босими кўтарилиши, сийдикда оқсил кўпайиши, уйқусизлик, бетоқатлик ва бошқалар) намоён бўлади. Э.да тутқаноқ тутади, бемор ҳушдан кетади. Э. ҳомиладорликда, асосан, туғруқ вақтида, баъзан чилла даврит ҳам учрайди. Тутқаноқ бошланганда дастлаб беморнинг юз мускуллари «учади», қовокдари юмилиб, лаб бурчаклари осилиб кетади. Сўнг бутун гавда мускуллари қисқариб, тана таранглашади, бемор ҳушдан кетиб, баъзан нафас олмай қолади, кўкаради (тоник талваса). Кейин юз, тана ва қўлоёқ мускуллари тортишиб қисқаради (клоник талваса), бемор нафаси қисиб хириллайди, оғзидан кўпик келади, ётган жойида ўзини кўтарибкўтариб отади. Тиришиш тўхтагач, аёл бир неча вақт кома ҳолатида (беҳуш) ётиб, секин-аста ўзига келади. Оғирроқ ҳолларда Э. тутқаноқсиз кечади (коматоз шакли). Баъзан Э. аломатлари рўйрост кўзга ташланмайди, уларни вақтида аниқлаш анча қийин. Шу сабабли у гўё бехосдан пайдо бўлгандек бўлади. Тутқаноқ тутганда беморнинг бирор жойига шикаст етиб қолмаслик чорасини кўриш лозим; у тилини тишлаб олмаслиги учун оғзига бандига дока ўралган қошиқ солиб қўйилади; тутқаноқ хуружи ўтиб кетгач беморнинг сўлаги нафас йўлларига тушмаслиги учун оғзини тоза салфетка билан артиб олинади. Э.да ўпка шишиши ёки мияга қон қуйилиши туфайли аёл, плацентанинг ўрнидан кўчиши, бачадонга қон қуйилиши туфайли эса ҳомила нобуд бўлиши мумкин.
Давоси. Марказий нерв системаси фаолиятини нормаллаштирувчи, қон босимини пасайтирувчи, сийдик ажралишини кучайтирувчи доридармонлар, кислород, парҳез буюрилади. Олдини олиш: ҳомиладорликнинг илк токсикозларини ўз вақтида даволашдан иборат.
Ад.:Қодирова А., Ҳомиладорликтоксикозлари, Т., 1994.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.