Ekzema

Ekzema (yun. — pufakça, toşma), guş — terining allergik kasalligi (q. Allergiya). Nerv va endokrin sistema faoliyatining buzilişi, organizmda surunkali infeksiya manbai bölişi (tonzillit, gaymorit va boşqalar), şuningdek, me'daiçak kasalliklari oqibatida organizm sezuvçanligining ortişi va boşqalar E.ga sabab böladi. E. ötkir boşlanib, keyin surunkali tus olişi va qaytalaşi mumkin. E.ning oddiy (vulgar), surunkali, kontaktli, mikrobli va h.k. şakllari bor.

Oddiy E. ötkir keçganda kasallik tösatdan boşlanadi. Dastlab teri qiçişadi, qizarib, bir oz şişadi va unda tariqdek tugunçalar, pösti yupqa pufakçalar paydo böladi. Bemor qaşinganda pufakçalar tez yorilib, ulardan tiniq suyuqlik çiqadi. Toşmalar suvlanişi natijasida yangi pufakçalar hosil bölaveradi (nam E.). Keyin suvlaniş kamayadi, toşmalar usti qotib, 3—5 kundan keyin tuşadi. Toşmalar örni uzoq vaqt qipiqlanib, pöst taşlab turadi. E.da ba'zan zararlangan teri suvçirab, atrofida mayda tugunçalar, pufakçalar hamda qipiqlanadigan tanGaçalar vujudga keladi. Yalliğlangan joyga infeksiya tuşsa, yiringlaydi.

Surunkali E.da zararlangan teri asta-sekin qalinlaşib kökaradi, pöst taşlaydi, qipiqlanadi. Köpinça (ötkir E.dagidan kamroq) mayda tugunça va toşmalar ham kuzatiladi. Toşma aksari yuzda, qöl, oyoq barmoqlarida, böyin va tanosil a'zolarida uçraydi. Bu xil E. qözib, ötkir E.ga aylanişi, toşma butun tanaga tarqalişi ham mumkin. Kontaktli E. aksariyat terining turli omillarga ta'sirçanligidan kelib çikadi, barmoklar, bilak va yuz terisida uçraydi, dastlab toşma toşib, teri şişadi va suvsizlanadi.

Mikrobli E. köproq yuzaki piodermiya ikkilamçi yalliğlanib, E.ga aylanganda, oqma yara, kuygan joy va çipqon atrofida yuzaga keladi. Bu E. tizza, barmoqlar, yuz terisi va soçda kuzatiladi. Ayrim hollarda (piodermiya va boşqalar teri kasalligi bor bemorlarda) E.ning bu turi qiçişib, usti qipiqlanadigan kattakiçik dumaloq yoki çözinçoqdoğlar ekzematidlar şaklida yuzaga keladi.

Toşmalar angina, gripp, ötkir içak kasalliklaridan söng ham paydo bölişi mumkin.

Seboreyali E. (moyli guş) köproq soç, yuz, böyin, qöltiq, taqim va boşqalar soha terisida böladi. Kasallangan terida moylangandek yaltiroq, usti qipiqli sarğimtirqizğiş doğlar hosil böladi. Boş qiçiydi, kepaklanadi, köz milklari qizarib, şişadi. Kasallik uzoq çöziladi. Bolalar E.si ekssudativkataral diatez bilan oğrigan bolalarda kuzatiladi. Aksariyat çillasi çiqmagan gödaklarda uçraşi tufayli «çilla yara» ham deyiladi. Bolaning boşi, yuzi, kökragiga toşma toşib, suv oçadi, qattiq qiçişadi, boşida qasmoq köpayib, terisi qizarib, yalliğlanadi. Toşma soğ teriga ham tarqaşi mumkin. Bolalar guşi, odatda, bolani notöğri ovqatlantiriş natijasida kelib çiqadi.

Köpinça E. bilan oğrigan bemor va uning ota-onalarida ayrim ovqat mahsulotlari: baliq, tuxum, sitrus mevalar, şuningdek, uy çangi, gul hidi, kir yuviş poroşogi, biror doriga nisbatan öta sezuvçanlik aniqlanadi; bu xildagi omillar kasallik paydo bölişi yoki uning botbot qözib turişiga sabab böladi.

Notöğri ovqatlaniş, asabiylaşiş, ruhiy iztirob va boşqalar noxuş omillar ta'sirida kasallik zörayişi va soğ teriga tarqalib ketişi mumkin.

E.ni vraç davolaydi. Sut, ösimlik mahsulotlaridan tayyorlangan parhez taomlar tavsiya etiladi; şör, aççiq, dudlangan ovqatlar va spirtli içimliklarni çeklaş, şuningdek, uglevodlarni imkoni boriça kam iste'mol qiliş lozim. E. bölgan bemor vaqtinça kasallangan joyiga suv, sovun tekkizmasligi kerak. E.si bor kişilar vaqtida uxlab, vaqtida dam olişi, köproq sayr qilib organizmni çiniqtirişi va töğri ovqatlanişi zarur. E.ning oldini olişda ovqatlaniş rejimiga rioya qiliş; E. paydo bölişiga olib keladigan omillarni bartaraf etiş, içki kasalliklar bölsa, vaqgida davolatiş ayniqsa muhim.