Elementar geometriya
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 101–102-b. — ziyouz.com
Elementar geometriya — geometriyaning aylana, nuqta, kesma, töğri çiziq, burçak, tekislik, ellips, silindr kabi figuralarning xususiyatlari hamda ulardan taşkil topgan sodda figuralarning özaro vaziyati, tengligi masalalari bilan şuğullanadigan bölimi. Unda teoremalarni isbotlaş va xulosa çiqariş yöli esa ma'lum mulohazalarga suyaniş, aksiomalarga va oldingi isbotlarga asoslaniş, yordamçi geom. yasaşlarni bajarişdan iborat. E.g. asoslari Yunonistonda vujudga kelgan, Yevklidning «Negizlar» asarida uning yuzakiroq bayoni berilgan. E.g.da har gal «özining» konkret geom. xossasi körsatilgan (mas, ellips, silindr kabi) figuralar örganiladi, bunday tayin figuralarga doir uzunlik, yuza, hajm, özaro vaziyat masalalari qaraladi, lekin ularga doir umumiy tuşunçalar E.g. çegarasidan çiqadi (q. Differensial geomegpriya, Proyektiv geometriya).
E.gda limit tuşunçasi ham konkret hollarda qöllanadi (mas, aylana uzunligi), bu tuşunça umumiy holda oliy matematika fanida işlatiladi. E.g. analitik geometriya, pölçovli yevklid fazosi, Lobaçevskiy geometriyasi va Riman geometriyasining ba'zi bir masalalarini ham öz içiga oladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭЛЕМЕНТАР ГЕОМЕТРИЯ — геометриянинг айлана, нуқта, кесма, тўғри чизиқ, бурчак, текислик, эллипс, цилиндр каби фигураларнинг хусусиятлари ҳамда улардан ташкил топган содда фигураларнинг ўзаро вазияти, тенглиги масалалари билан шуғулланадиган бўлими. Унда теоремаларни исботлаш ва хулоса чиқариш йўли эса маълум мулоҳазаларга суяниш, аксиомаларга ва олдинги исботларга асосланиш, ёрдамчи геом. ясашларни бажаришдан иборат. Э.г. асослари Юнонистонда вужудга келган, Евклиднинг «Негизлар» асарида унинг юзакироқ баёни берилган. Э.г.да ҳар гал «ўзининг» конкрет геом. хоссаси кўрсатилган (мас, эллипс, цилиндр каби) фигуралар ўрганилади, бундай тайин фигураларга доир узунлик, юза, ҳажм, ўзаро вазият масалалари қаралади, лекин уларга доир умумий тушунчалар Э.г. чегарасидан чиқади (қ. Дифференциал геомегприя, Проектив геометрия).
Э.гда лимит тушунчаси ҳам конкрет ҳолларда қўлланади (мас, айлана узунлиги), бу тушунча умумий ҳолда олий математика фанида ишлатилади. Э.г. аналитик геометрия, пўлчовли евклид фазоси, Лобачевский геометрияси ва Риман геометриясининг баъзи бир масалаларини ҳам ўз ичига олади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.