Eşakemi
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 272-b. — ziyouz.com
Eşakemi EŞAKEMI, urtikariya — teriga, ba'zan şilliq qavatlarga toşmalar toşişi bilan keçadigan kasallik. Organizmning allergik reaksiyasi (q. Allergiya), ayrim ovqatlar (tuxum, şokolad, qulupnay, mandarin) va dorilar (antibiotiklar, sulfanilamid preparatlar, xinin va boşqalar)ga nisbatan sezuvçanlikning ortişi, haşarotlar (ari, çayon) çaqişi, gul hidlaş yoki biror ösimlik (qiçitqi öt) tegib ketişi tufayli vujudga keladi. Bir neça soatdan keyin E. batamom yöqoladi, ba'zan qaytalanib turadi. E.ning botbot qöziydigan surunkali şakli oylab çöziladi; bu, odatda, organizmda moddalar almaşinuvi va me'daiçak faoliyatining buzilişi, jigar, buyrak kasalliklari; gijja kasalligi va sekin keçadigan öçoqli infeksiyalar: murtak bezi, burunning yondoş böşliqlari va quloqning yalliğlanişi (tonzillit, gaymorit, otit) bilan boğliq. Kişilarning issiq yoki sovuqqa nisbatan sezuvçanligining ortişi ham surunkali E.ga sabab böladi. Kasallik tösatdan boşlanadi: badanga şakli har xil, kattakiçik, oç qizğimtir qavariqlar toşib, qattiq qiçişadi; teridan börtib çiqib turadi; ular tezda kattalaşib, bir-biriga tutaşib ketadi; palaxsapalaxsa bölib çiqqan toşmaning örtasi oqaradi; bemor lohaslanadi, t-rasi kötariladi. Ba'zan teridagi E. toşmalari juda yirik bölib (yirik E. yoki Kvinke şişi), bunda yumşoq tanglay, halqum va içki a'zolarning şilliq qavatlari ham şişişi mumkin. E.ning bu şakli oğirroq keçadi. Davo vraç körsatmasiga binoan olib boriladi. Sutösimlik mahsulotlaridan tayyorlangan parhez taomlar (tuz va qand mikdori kam) buyuriladi; allergik reaksiya beradigan tuxum, şokolad, limon, şuningdek, qazi, kolbasa, spirtli içimliklar va aççiq ovqatlar iste'mol qilmaslik; içaklarning normal yurib turişini ta'minlaş lozim. E.ning oldini olişda eng asosiysi odam öziga yoqadigan yoki yoqmaydigan ovqat hamda dorilarni ajrata bilişi va yoqmaydiganini iste'mol qilmasligi zarur.
Q.: Allergiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭШАКЕМИ, уртикария — терига, баъзан шиллиқ қаватларга тошмалар тошиши билан кечадиган касаллик. Организмнинг аллергик реакцияси (қ. Аллергия), айрим овқатлар (тухум, шоколад, қулупнай, мандарин) ва дорилар (антибиотиклар, сульфаниламид препаратлар, хинин ва бошқалар)га нисбатан сезувчанликнинг ортиши, ҳашаротлар (ари, чаён) чақиши, гул ҳидлаш ёки бирор ўсимлик (қичитқи ўт) тегиб кетиши туфайли вужудга келади. Бир неча соатдан кейин Э. батамом йўқолади, баъзан қайталаниб туради. Э.нинг ботбот қўзийдиган сурункали шакли ойлаб чўзилади; бу, одатда, организмда моддалар алмашинуви ва меъдаичак фаолиятининг бузилиши, жигар, буйрак касалликлари; гижжа касаллиги ва секин кечадиган ўчоқли инфекциялар: муртак бези, буруннинг ёндош бўшлиқлари ва қулоқнинг яллиғланиши (тонзиллит, гайморит, отит) билан боғлиқ. Кишиларнинг иссиқ ёки совуққа нисбатан сезувчанлигининг ортиши ҳам сурункали Э.га сабаб бўлади. Касаллик тўсатдан бошланади: баданга шакли ҳар хил, каттакичик, оч қизғимтир қавариқлар тошиб, қаттиқ қичишади; теридан бўртиб чиқиб туради; улар тезда катталашиб, бир-бирига туташиб кетади; палахсапалахса бўлиб чиққан тошманинг ўртаси оқаради; бемор лоҳасланади, т-раси кўтарилади. Баъзан теридаги Э. тошмалари жуда йирик бўлиб (йирик Э. ёки Квинке шиши), бунда юмшоқ танглай, ҳалқум ва ички аъзоларнинг шиллиқ қаватлари ҳам шишиши мумкин. Э.нинг бу шакли оғирроқ кечади. Даво врач кўрсатмасига биноан олиб борилади. Сутўсимлик маҳсулотларидан тайёрланган парҳез таомлар (туз ва қанд микдори кам) буюрилади; аллергик реакция берадиган тухум, шоколад, лимон, шунингдек, қази, колбаса, спиртли ичимликлар ва аччиқ овқатлар истеъмол қилмаслик; ичакларнинг нормал юриб туришини таъминлаш лозим. Э.нинг олдини олишда энг асосийси одам ўзига ёқадиган ёки ёқмайдиган овқат ҳамда дориларни ажрата билиши ва ёқмайдиганини истеъмол қилмаслиги зарур.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.