Eston tili
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 226–227-b. — ziyouz.com
Eston tili — fin-ugor tillari oilasi tarkibidagi boltiqböyi-fin guruhiga mansub til; asosan, Estoniyada, qisman RF, Şvetsiya, AQŞ, Kanada, Avstraliya va boşqalar mamlakatlarda tarqalgan. Sözlaşuvçilarning umumiy soni 1,1 mln. kişidan ortiqroq (jumladan, Estoniyada 970 ming kişidan ortiq, RFda — 46 ming, Şvetsiya — 25 ming, AQŞ — 25 ming, Kanada — 25 ming, Avstraliya — 6 ming). Quyidagi lahja guruhlari bor: şim. eston (orol lahjasi, ğarbiy, örta ğarbiy va şarqiy şevalar), jan. eston (mulk, tartu, virus lahjalari) va şim.şarqiy soqilböyi lahjasi. Boşqa boltiqböyifin tillaridan farqli ravişda E.t.da barça çöziq unlilar, diftonglar, undoşlar hamda undoş qöşilmalaridagi çöziqlik darajalarining almaşinib kelişi kuzatiladi. Birinçi böğindagi urğu — asosiy, uçinçi böğindagi urğu esa ikkinçi darajali hisoblanadi. Barça unlilar va diftonglar sözning birinçi böğinida bemalol qöllanadi, boşqa böğinlarda esa ayrim unlilar (diftonglar)gina qöllana oladi. E.t.ning morfologik qurilişi flektivagglyutinativ xususiyatga ega.
E.t.dagi dastlabki yozma materiallar 13-asrga mansub bölsada, nisbatan kattaroq matnlar 16-asr boşlaridan ma'lum. Bosma kitob 1535 yilda paydo bölgan. 16-asrda şim. eston va jan. eston lahjalari asosida 2 ta adabiy til, 19-asr dan boşlab barça hududlarda şim. eston adabiy tili qöllana boşlagan. 19-asrning 2-yarmidan yagona adabiy til şakllana boşlab, uning meyorlari 20-asrning 1-yarmidagina barqarorlaşdi. Yozuvi lotin grafikasi asosida.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭСТОН ТИЛИ — фин-угор тиллари оиласи таркибидаги болтиқбўйи-фин гуруҳига мансуб тил; асосан, Эстонияда, қисман РФ, Швеция, АҚШ, Канада, Австралия ва бошқалар мамлакатларда тарқалган. Сўзлашувчиларнинг умумий сони 1,1 млн. кишидан ортиқроқ (жумладан, Эстонияда 970 минг кишидан ортиқ, РФда — 46 минг, Швеция — 25 минг, АҚШ — 25 минг, Канада — 25 минг, Австралия — 6 минг). Қуйидаги лаҳжа гуруҳлари бор: шим. эстон (орол лаҳжаси, ғарбий, ўрта ғарбий ва шарқий шевалар), жан. эстон (мульк, тарту, вирус лаҳжалари) ва шим.шарқий соқилбўйи лаҳжаси. Бошқа болтиқбўйифин тилларидан фарқли равишда Э.т.да барча чўзиқ унлилар, дифтонглар, ундошлар ҳамда ундош қўшилмаларидаги чўзиқлик даражаларининг алмашиниб келиши кузатилади. Биринчи бўғиндаги урғу — асосий, учинчи бўғиндаги урғу эса иккинчи даражали ҳисобланади. Барча унлилар ва дифтонглар сўзнинг биринчи бўғинида бемалол қўлланади, бошқа бўғинларда эса айрим унлилар (дифтонглар)гина қўллана олади. Э.т.нинг морфологик қурилиши флективагглютинатив хусусиятга эга.
Э.т.даги дастлабки ёзма материаллар 13-асрга мансуб бўлсада, нисбатан каттароқ матнлар 16-аср бошларидан маълум. Босма китоб 1535 йилда пайдо бўлган. 16-асрда шим. эстон ва жан. эстон лаҳжалари асосида 2 та адабий тил, 19-аср дан бошлаб барча ҳудудларда шим. эстон адабий тили қўллана бошлаган. 19-асрнинг 2-ярмидан ягона адабий тил шакллана бошлаб, унинг меъёрлари 20-асрнинг 1-ярмидагина барқарорлашди. Ёзуви лотин графикаси асосида.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.