Etologiya
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 253–254-b. — ziyouz.com
Etologiya (yun. — urf-odat, xulq-atvor, xattiharakat va ... logiya) — biol. ning bir bölimi. Hayvonlar xattiharakatini tabiiy yaşaş şaroitida örganadi. «E.» terminini belgiyalik olim L.Dollo taklif etgan (1904); lekin E. mustaqil fan sifatida 20-asrning 30-y.larida şakllana boşladi. E.da: xattiharakatning irsiylanadigan şakli — işrtsiz reflekslar, ya'ni instinktlgrii, hayvonlarni örganiş qonuniyatlari, hayvonlarning ekstrapolyatsion xattiharakatini örganiş kabi yönalişlar mavjud.
Tuban tuzilgan hayvonlarda tuğma xulq-atvor ustunlik qiladi. Yuksak tuzilgan hayvonlarning etologik reaksiyalari irsiylanadigan hamda yaşaş muhiti ta'sirida hayot davomida hosil böladigan xulq-atvorlar iştirokida şakllanadi. E. dalillaridan çorvaçilikning ayrim sohalari, baliqçilik xöjaligi, tibbiyot, kibernetika va boşqalarda foydalaniladi. E. sohasidagi tadqiqotlarning rivojlanişi hayvonot dunyosini muhofaza qiliş va undan oqilona foydalaniş muammolarini hal etişda muhim ax.amiyatga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭТОЛОГИЯ (юн. — урф-одат, хулқ-атвор, хаттиҳаракат ва ... логия) — биол. нинг бир бўлими. Ҳайвонлар хаттиҳаракатини табиий яшаш шароитида ўрганади. «Э.» терминини белгиялик олим Л.Долло таклиф этган (1904); лекин Э. мустақил фан сифатида 20-асрнинг 30-й.ларида шакллана бошлади. Э.да: хаттиҳаракатнинг ирсийланадиган шакли — ишртсиз рефлекслар, яъни инстинктлгрии, ҳайвонларни ўрганиш қонуниятлари, ҳайвонларнинг экстраполяцион хаттиҳаракатини ўрганиш каби йўналишлар мавжуд.
Тубан тузилган ҳайвонларда туғма хулқ-атвор устунлик қилади. Юксак тузилган ҳайвонларнинг этологик реакциялари ирсийланадиган ҳамда яшаш муҳити таъсирида ҳаёт давомида ҳосил бўладиган хулқ-атворлар иштирокида шаклланади. Э. далилларидан чорвачиликнинг айрим соҳалари, балиқчилик хўжалиги, тиббиёт, кибернетика ва бошқаларда фойдаланилади. Э. соҳасидаги тадқиқотларнинг ривожланиши ҳайвонот дунёсини муҳофаза қилиш ва ундан оқилона фойдаланиш муаммоларини ҳал этишда муҳим ах.амиятга эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.