Etrusklar
Manba: ÖzME, 10-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 254-b. — ziyouz.com
Etrusklar (lot. Tiva, özlarini — rasna deb ataşadi) — mil. av. 1-ming yillikda Apennin ya.o.ning şim. ğarbida, qadimda Etruriya (hoz. Toskana) deb atalgan viloyatda yaşagan qadimiy qabilalar. E. — ,Rim madaniyatidan avvalgi yuksaq madaniyat ijodkorlari. Mil. av. 7-asrdayoq E.da yozuv bölgan, 10 mingga yaqin qisqa bitiklar ma'lum (q. Etrusk tili). E.ning etnogenezi noma'lum. Gerodot ularni Lidiyadan kelib, umbrlar yeriga joylaşgan deb hisoblasa, Gellanik (mil. av. 5-asr) egeylik pelasglar tarmoği deydi. Galikarnaslik Dionisiy fikriça, ular mamlakatning tub aholisi bölgan. Mil. av. 7-asrda E.ning qalin mudofaa devori bilan öralgan şahar qal'alari bölgan, ular keyinçalik iqtisodiy va siyosiy markazlarga aylangan. Ularni şohlar idora etgan. E.ning tarkviniylar sulolasi mil. av. 616—509 yillarda Rimni idora qilgan. Sentina (mil. av. 295) va Vadimon köli böyidagi jang (mil av. 283)dan söng Etruriyaning butun hududi Rimga tobe bölgan. E. qadimiy Italiyaning madaniy taraqqiyotiga muhim hissa qöşganlar. Rimliklar ulardan siyosiy taşkilot tizimi xususiyatlarini, armiya tuzilişi va qurollanişi, davlat mansabdor şaxslarining belgilari (insignatsiyalar)ni qabul qilişgan; etrusk mifologiyasi va dini Rim mifologiyasi va diniga quçli ta'sir körsatgan; yunon yozuvi ham ularga E. orqali ötganligi taxmin qilinadi.
Fatxulla Ergaşev.
Q.: Etrusk tili
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ЭТРУСКЛАР (лот. Тива, ўзларини — расна деб аташади) — мил. ав. 1-минг йилликда Апеннин я.о.нинг шим. ғарбида, қадимда Этрурия (ҳоз. Тоскана) деб аталган вилоятда яшаган қадимий қабилалар. Э. — ,Рим маданиятидан аввалги юксақ маданият ижодкорлари. Мил. ав. 7-асрдаёқ Э.да ёзув бўлган, 10 мингга яқин қисқа битиклар маълум (қ. Этруск тили). Э.нинг этногенези номаълум. Геродот уларни Лидиядан келиб, умбрлар ерига жойлашган деб ҳисобласа, Гелланик (мил. ав. 5-аср) эгейлик пеласглар тармоғи дейди. Галикарнаслик Дионисий фикрича, улар мамлакатнинг туб аҳолиси бўлган. Мил. ав. 7-асрда Э.нинг қалин мудофаа девори билан ўралган шаҳар қалъалари бўлган, улар кейинчалик иқтисодий ва сиёсий марказларга айланган. Уларни шоҳлар идора этган. Э.нинг тарквинийлар сулоласи мил. ав. 616—509 йилларда Римни идора қилган. Сентина (мил. ав. 295) ва Вадимон кўли бўйидаги жанг (мил ав. 283)дан сўнг Этруриянинг бутун ҳудуди Римга тобе бўлган. Э. қадимий Италиянинг маданий тараққиётига муҳим ҳисса қўшганлар. Римликлар улардан сиёсий ташкилот тизими хусусиятларини, армия тузилиши ва қуролланиши, давлат мансабдор шахсларининг белгилари (инсигнациялар)ни қабул қилишган; этруск мифологияси ва дини Рим мифологияси ва динига қучли таъсир кўрсатган; юнон ёзуви ҳам уларга Э. орқали ўтганлиги тахмин қилинади.
Фатхулла Эргашев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.