Evanjelista Torriçelli
Manba: ÖzME, 8-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 510-b. — ziyouz.com
Torriçelli Evanjelista TORRIÇELLI (Torricelli) Evanjelista (1608.15.10, Faensa — 1647. 25.10, Florensiya) — italyan fizigi va matematigi. G. Galileyiyant şogirdi — B. Kastelli qölida ta'lim olgan. «Qattiq jismlarning harakati haqida traktat» (1641) kitobida G. Galileyning harakat haqidagi ğoyasini rivojlantirdi. Galiley vafotidan söng uning vorisi sifatida gersog Toskaneskiy saroyida matematik, ayni paytda Florensiya untida matematika prof. (1642). T. 1643 y.da tajriba yöli bilan simobli barometrni kaşf qilgan (q. Barometr).
T. usti oçiq idiş devoridagi teşikdan suyukdikning oqib çiqiş tezligi T. formulasi: i q ^2gh ni keltirib çiqargan, bunda: h — teşik markazidan suyukdik sathigaça bölgan balandlik, g — oğirlik kuçi tezlanişi. Bunga binoan, sathlari bir xil bölgan har qanday suyuklik idiş teşigidan bir xil tezlikda çiqadi, degan xulosaga kelgan.
Q.: Barometr
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ТОРРИЧЕЛЛИ (Torricelli) Эванжелиста (1608.15.10, Фаэнца — 1647. 25.10, Флоренция) — итальян физиги ва математиги. Г. Галилейиянт шогирди — Б. Кастелли қўлида таълим олган. «Қаттиқ жисмларнинг ҳаракати ҳақида трактат» (1641) китобида Г. Галилейнинг ҳаракат ҳақидаги ғоясини ривожлантирди. Галилей вафотидан сўнг унинг вориси сифатида герцог Тосканеский саройида математик, айни пайтда Флоренция унтида математика проф. (1642). Т. 1643 й.да тажриба йўли билан симобли барометрни кашф қилган (қ. Барометр).
Т. усти очиқ идиш деворидаги тешикдан суюкдикнинг оқиб чиқиш тезлиги Т. формуласи: и қ ^2gh ни келтириб чиқарган, бунда: h — тешик марказидан суюкдик сатҳигача бўлган баландлик, g — оғирлик кучи тезланиши. Бунга биноан, сатҳлари бир хил бўлган ҳар қандай суюклик идиш тешигидан бир хил тезликда чиқади, деган хулосага келган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.