Fazotron
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 13-b. — ziyouz.com
Fazotron (faza... va ... tron) — vaqt böyiça doimiy magnit maydonga ega bölgan va tezlatuvçi elektr maydonining çastotasi kamayib boradigan siklik rezonans tezlatkiç; oğir zarra (proton, deytron, azarra) larni tezlatişda qöllaniladi. F.ning asosiy qismlari doimiy elektromagnit va magnit qutblari orasida joylaşgan hamda tezlaştiruvçi elektrod (duant)lar örnatilgan vakuum kameradan iborat. Vakuum kamera markazida zaryadlangan zarralar manbai joylaşgan. Bu manbadan çiqayotgan zarralar doimiy magnit maydonda aylanma harakat qilib, elektrodlar orasidagi tirqişdan har bir ötişida elektr maydon ta'sirida tezligini oşiradi. Zarralar tezligi ortgan sari aylaniş radiusi ham ortib borib, spiralsimon trayektoriya hosil qiladi, zarraning massasi ortib boradi, natijada aylaniş davri ham ortadi va tezlatuvçi yuqori çastotali elektr maydonning çastotasi kamayib boradi. Magnit tizimi qöpol bölgani uçun zarraga 1 GeV dan ortiq energiya beradigan F. quriş samarali emas: bunday hollarda sinxrofazotronparlan foydalaniladi. F. impulyeli rejimda, ya'ni sinxrotron (rezonans) rejimda işlaganda qolgan zarralar guruhi energiyasi mumkin bölgan eng katta qiymatga erişganda F.dan çiqib ketadi va F.ning parametrlari özining boşlanğiç qiymatiga qaytadi hamda tezlatişning yangi sikli boşlanadi (yana q. Tezlatkiçlar).
Q.: Tezlatkiçlar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФАЗОТРОН (фаза... ва ... трон) — вақт бўйича доимий магнит майдонга эга бўлган ва тезлатувчи электр майдонининг частотаси камайиб борадиган циклик резонанс тезлаткич; оғир зарра (протон, дейтрон, азарра) ларни тезлатишда қўлланилади. Ф.нинг асосий қисмлари доимий электромагнит ва магнит қутблари орасида жойлашган ҳамда тезлаштирувчи электрод (дуант)лар ўрнатилган вакуум камерадан иборат. Вакуум камера марказида зарядланган зарралар манбаи жойлашган. Бу манбадан чиқаётган зарралар доимий магнит майдонда айланма ҳаракат қилиб, электродлар орасидаги тирқишдан ҳар бир ўтишида электр майдон таъсирида тезлигини оширади. Зарралар тезлиги ортган сари айланиш радиуси ҳам ортиб бориб, спиралсимон траектория ҳосил қилади, зарранинг массаси ортиб боради, натижада айланиш даври ҳам ортади ва тезлатувчи юқори частотали электр майдоннинг частотаси камайиб боради. Магнит тизими қўпол бўлгани учун заррага 1 ГэВ дан ортиқ энергия берадиган Ф. қуриш самарали эмас: бундай ҳолларда синхрофазотронпарлан фойдаланилади. Ф. импульели режимда, яъни синхротрон (резонанс) режимда ишлаганда қолган зарралар гуруҳи энергияси мумкин бўлган энг катта қийматга эришганда Ф.дан чиқиб кетади ва Ф.нинг параметрлари ўзининг бошланғич қийматига қайтади ҳамда тезлатишнинг янги цикли бошланади (яна қ. Тезлаткичлар).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.