Firma

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 162-b. — ziyouz.com

Firma (ital. ﬁ rma — imzo) — korxona, kompaniya, xöjalik va tijorat taşkilotlarining umumiy nomi. Xodimlar soni, mulk şakllari, huquqiy holati va b.ga köra xilma-xil F.lar bor. F.larda band bölgan xodimlar soni 2—3 kişidan 20—30 ming kişigaça bölişi mumkin. F.lar barça mulk turlari negizida davlat, kooperativ, şirkat, jamoa taşkilotlari va maxalliy davlat idoralari, milliy va çet ellik yuridik va jismoniy şaxslar tomonidan taşkil etiladi. Ular quyidagi turlarga ajratiladi: affilirlangan (qöşilgan) F. — filial, şö'ba korxona şaklida yirikroq turdoş boş korxona tarkibida faoliyat yuritadi; broker F. — tijorat maqsadlarini közlaydigan va mijoz topşiriğiga köra va uning hisobidan vositaçi sifatida faoliyat yuritadi; vençur F. — kiçik yoki örta investitsion F. hisoblanib, i.t.lar va muhandislik işlanmalarini amalga oşiradi; investitsion F. — investitsiyalaş va qimmatli qoğozlar b-n boğliq operatsiyalarni ötkazadi; injiniring F. muhandislikmaslahat körsatişga ixtisoslaşadi; innovatsion F. — F.ning i.t. işlari natijalari bazasida yangi texnologiyalarni yaratiş uçun barpo etiladi; konsalting F. — uning faoliyat sohasini maslahat xizmatlari körsatiş taşkil etadi; i. ç. F.si — aniq bir mahsulotni tayyorlaş b-n şugullanadi; savdo F.si — savdovositaçilik faoliyati b-n şuğullanadi; rieltor F. — köçmas mulk sohasidagi amallarda qatnaşadi.

Hoz. iqtisodiy hayotda F.larning asosiy qismi nisbatan kiçik va mayda. Yirik F.lar nisbatan mustahkam i.ç., texnologik va xom aşyo bazasiga ega bölib, xalqaro mehnat taqsimotida faol iştirok etadi, örtaça F.lar kooperatsiyalangan hamda ixtisoslaşgan qismlar va detallar i.ç. sohasida, şuningdek, umumiy texnologik va texnik infratuzilma sohasida faoliyat körsatadi. Mayda F.lar, asosan, tovarlar i.ç. va aholiga xizmat körsatiş b-n şugullanadi.

Özbekiston Respublikasi iqtisodiyotining barça tarmoqlarida 236,4 mingga turli F.lar faoliyat körsatdi (2003).

Ahmadjon Ölmasov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ФИРМА (итал. ﬁ rma — имзо) — корхона, компания, хўжалик ва тижорат ташкилотларининг умумий номи. Ходимлар сони, мулк шакллари, ҳуқуқий ҳолати ва б.га кўра хилма-хил Ф.лар бор. Ф.ларда банд бўлган ходимлар сони 2—3 кишидан 20—30 минг кишигача бўлиши мумкин. Ф.лар барча мулк турлари негизида давлат, кооператив, ширкат, жамоа ташкилотлари ва махаллий давлат идоралари, миллий ва чет эллик юридик ва жисмоний шахслар томонидан ташкил этилади. Улар қуйидаги турларга ажратилади: аффилирланган (қўшилган) Ф. — филиал, шўъба корхона шаклида йирикроқ турдош бош корхона таркибида фаолият юритади; брокер Ф. — тижорат мақсадларини кўзлайдиган ва мижоз топшириғига кўра ва унинг ҳисобидан воситачи сифатида фаолият юритади; венчур Ф. — кичик ёки ўрта инвестицион Ф. ҳисобланиб, и.т.лар ва муҳандислик ишланмаларини амалга оширади; инвестицион Ф. — инвестициялаш ва қимматли қоғозлар б-н боғлиқ операцияларни ўтказади; инжиниринг Ф. муҳандисликмаслаҳат кўрсатишга ихтисослашади; инновацион Ф. — Ф.нинг и.т. ишлари натижалари базасида янги технологияларни яратиш учун барпо этилади; консалтинг Ф. — унинг фаолият соҳасини маслаҳат хизматлари кўрсатиш ташкил этади; и. ч. Ф.си — аниқ бир маҳсулотни тайёрлаш б-н шугулланади; савдо Ф.си — савдовоситачилик фаолияти б-н шуғулланади; риэлтор Ф. — кўчмас мулк соҳасидаги амалларда қатнашади.

Ҳоз. иқтисодий ҳаётда Ф.ларнинг асосий қисми нисбатан кичик ва майда. Йирик Ф.лар нисбатан мустаҳкам и.ч., технологик ва хом ашё базасига эга бўлиб, халқаро меҳнат тақсимотида фаол иштирок этади, ўртача Ф.лар кооперацияланган ҳамда ихтисослашган қисмлар ва деталлар и.ч. соҳасида, шунингдек, умумий технологик ва техник инфратузилма соҳасида фаолият кўрсатади. Майда Ф.лар, асосан, товарлар и.ч. ва аҳолига хизмат кўрсатиш б-н шугулланади.

Ўзбекистон Республикаси иқтисодиётининг барча тармоқларида 236,4 мингга турли Ф.лар фаолият кўрсатди (2003).

Аҳмаджон Ўлмасов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.