Fitogormonlar
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 164–165-b. — ziyouz.com
Fitogormonlar {fito... va gormonlar), östiruvç i moddalar — ösimliklarda qosil bölib, ularning ösişi va meva hosil qiliş jarayonlarini boşqarişda iştirok etadigan yuqori fiziologik faol moddalar. Ösimliklar hayvonlar kabi gormon işlab çikaradigan maxsus sekretor organlariga ega emas. F.ga, odatda, auksinlar, gibberellinlar, sitokinin (kinin)lar, fenoksiatsetat kislota hosilalari va b. kiradi. F. 3 ta umumiy xossaga ega: 1) ösimlik organlaridan biri (yoş barglar, kurtaklar, ildiz va novda uçlari) da sintezlanadi va b. joylarga taşilib, bu yerda usiş va ontogenez jarayonlarini kuçaytiradi; 2) usimliklarda juda oz mikdorda sintezlanadi va ularning usimlik hayotidagi iştiroki deyarli sezilmaydi; 3) boşqa metabolitlar (jumladan, vitaminlar)dan farkli ravişda ösimliklarda organlar şakllanişi jarayonini tezlaştiradi. Mas, gibberellinlar poya va mevaning ösişini, auksinlar ildiz ösişini, kininlar hujayraning böliniş jarayonini kuçaytiradi. Ösiş jarayonlarini sustlaştiradigan tabiiy ösiş ingibitorlari (mas, abssiz kislota, etilen) alohida guruxlarni taşkil etadi (yana q. Ösişni boşqaruvçi moddalar).
Abdukarim Zikiryoyev.
Q.: Ösişni boşqaruvçi moddalar
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФИТОГОРМОНЛАР {фито... ва гормонлар), ўстирувч и моддалар — ўсимликларда қосил бўлиб, уларнинг ўсиши ва мева ҳосил қилиш жараёнларини бошқаришда иштирок этадиган юқори физиологик фаол моддалар. Ўсимликлар ҳайвонлар каби гормон ишлаб чикарадиган махсус секретор органларига эга эмас. Ф.га, одатда, ауксинлар, гиббереллинлар, цитокинин (кинин)лар, феноксиацетат кислота ҳосилалари ва б. киради. Ф. 3 та умумий хоссага эга: 1) ўсимлик органларидан бири (ёш барглар, куртаклар, илдиз ва новда учлари) да синтезланади ва б. жойларга ташилиб, бу ерда усиш ва онтогенез жараёнларини кучайтиради; 2) усимликларда жуда оз микдорда синтезланади ва уларнинг усимлик ҳаётидаги иштироки деярли сезилмайди; 3) бошқа метаболитлар (жумладан, витаминлар)дан фаркли равищда ўсимликларда органлар шаклланиши жараёнини тезлаштиради. Мас, гиббереллинлар поя ва меванинг ўсишини, ауксинлар илдиз ўсишини, кининлар ҳужайранинг бўлиниш жараёнини кучайтиради. Ўсиш жараёнларини сустлаштирадиган табиий ўсиш ингибиторлари (мас, абсциз кислота, этилен) алоҳида гурухларни ташкил этади (яна қ. Ўсишни бошқарувчи моддалар).
Абдукарим Зикирёев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.