Fitopatalogik ekspertiza
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 165–166-b. — ziyouz.com
Fitopatalogik ekspertiza - q.x. ekinlari uruğligi va ösimliklardagi kasallik qözğatuvçi mikroorganizmlarni dastlabki tekşiriş. Asosan, kasallikka çalingan q.x. ekinlari namunalari va uruğlardagi kasalliklarni (qorakuya, gel'mintosporioz, gommoz, vilt va b.) aniklaş uçun ötkaziladi. F.e. vazifalari saprofit va parazit mikroorganizmlarning tur tarkibini, uruğlikning zararlaniş darajasini aniklaş; ularni zararsizlantiriş usullari (quritiş, qizdiriş, dorilaş, yaroqsizlarini ajratib oliş, fumigatsiyalaş va b.) böyiça tavsiyalar işlab çikiş. F.e. tadbirlari b-n karantin inspeksiyasi şuğullanadi.
F.e. usullari: biologik usulda uruğlar steril şaroitlarda, aksariyat ozuqa muhitida undiriladi; mexanik usulda uruğlarning zararlangani közdan keçiriladi va uruğlikni yuvib, suv mikroskopda tekşiriladi (bunda makrosporioz yoki alternarioz konidiyalarini topiş mumkin); serologik usulda amaliy va nazariy masalalar — uruğlik va ösimlikning kasallik qözğatuvçilari b-n zararlanganligi, zamburuğ, bakteriya va viruslarning tur va irqi, ösimliklardagi yaşirin virusli kasalliklar aniqlanadi.
Uruğlik materialni jahon mamlakatlari örtasida ayirboşlaş tobora kengayib borayotgan hoz. şaroitlarda F.e. alohida ahamiyatga ega. Ekinlarni mamlakatning yangi hududlariga joriy etişda ham F.e. muhim örin tutadi. Biron hududda hali uçramagan ösimlik kasalliklarining çetdan kelib qolişiga va xavfli kasalliklarning tarqalib ketişiga yöl qöymaydigan karantin tadbirlari tizimida çetdan keltyrilayotgan ösimlik obyektlarining soğlomlik holati F.e. orqali aniklanadi (q. Karantin).
Mirakbar Zufarov.
Q.: Karantin
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФИТОПАТАЛОГИК ЭКСПЕРТИЗА - қ.х. экинлари уруғлиги ва ўсимликлардаги касаллик қўзғатувчи микроорганизмларни дастлабки текшириш. Асосан, касалликка чалинган қ.х. экинлари намуналари ва уруғлардаги касалликларни (қоракуя, гелъминтоспориоз, гоммоз, вилт ва б.) аниклаш учун ўтказилади. Ф.э. вазифалари сапрофит ва паразит микроорганизмларнинг тур таркибини, уруғликнинг зарарланиш даражасини аниклаш; уларни зарарсизлантириш усуллари (қуритиш, қиздириш, дорилаш, яроқсизларини ажратиб олиш, фумигациялаш ва б.) бўйича тавсиялар ишлаб чикиш. Ф.э. тадбирлари б-н карантин инспекцияси шуғулланади.
Ф.э. усуллари: биологик усулда уруғлар стерил шароитларда, аксарият озуқа муҳитида ундирилади; механик усулда уруғларнинг зарарлангани кўздан кечирилади ва уруғликни ювиб, сув микроскопда текширилади (бунда макроспориоз ёки альтернариоз конидияларини топиш мумкин); серологик усулда амалий ва назарий масалалар — уруғлик ва ўсимликнинг касаллик қўзғатувчилари б-н зарарланганлиги, замбуруғ, бактерия ва вирусларнинг тур ва ирқи, ўсимликлардаги яширин вирусли касалликлар аниқланади.
Уруғлик материални жаҳон мамлакатлари ўртасида айирбошлаш тобора кенгайиб бораётган ҳоз. шароитларда Ф.э. алоҳида аҳамиятга эга. Экинларни мамлакатнинг янги ҳудудларига жорий этишда ҳам Ф.э. муҳим ўрин тутади. Бирон ҳудудда ҳали учрамаган ўсимлик касалликларининг четдан келиб қолишига ва хавфли касалликларнинг тарқалиб кетишига йўл қўймайдиган карантин тадбирлари тизимида четдан келтйрилаётган ўсимлик объектларининг соғломлик ҳолати Ф.э. орқали аникланади (қ. Карантин).
Миракбар Зуфаров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.