Fleksiya

Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 179-b. — ziyouz.com

Fleksiya (lot. ﬂ exio — egiliş, bukiliş; bukik) — söz özgarişlarida namoyon böladigan grammatik kategoriyalar majmui körsatkiçi; şunday körsatkiçlardan foydalanadigan söz özgarişi tizimining özi. F.da qöşimçalar qöşilişi yoki özakdagi ba'zi tovuşlarning örin almaşinişi natijasida sözlar dastlabki şaklini yöqotadi yoki özgartiradi. Içki vataşqi F. farklanadi. Içki F. söz uzgartirişning şunday usuliki, unda suz şakllari asos tarkibidagi tovuşlarning özgarişi orqali hosil qilinadi. mas, arab tilidagi «kataba» (u yezdi) suz şakli ktb uzagiga hamda grammatik ma'no ifodalovçi aaa unlilariga (harf sifatida emas, diakritik belgi b-n körsatiladigan qisqa unlilarga) ajratiladi [qiyoslang: «kutiba» — yozilgan (uia) «maktaba» — kutubxona, kitob dökoni (yana aaa)]. Körinadiki, içki F. nafaqat grammatik şakllarning hosil bölişiga, hatto suz yasalişiga xizmat qiladi. Taşqi F. sintetik affikslardan foydalanuvçi söz özgarişi (mas, rus tilidagi pole, polya, poley va ş.k. (q. Sintetik tillar). Morfologiyasida asosan F.dan foydalanuvçi tillar flektiv tillar deb ataladi.

Q.: Sintetik tillar

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ФЛЕКСИЯ (лот. ﬂ exio — эгилиш, букилиш; букик) — сўз ўзгаришларида намоён бўладиган грамматик категориялар мажмуи кўрсаткичи; шундай кўрсаткичлардан фойдаланадиган сўз ўзгариши тизимининг ўзи. Ф.да қўшимчалар қўшилиши ёки ўзакдаги баъзи товушларнинг ўрин алмашиниши натижасида сўзлар дастлабки шаклини йўқотади ёки ўзгартиради. Ички ваташқи Ф. фаркланади. Ички Ф. сўз узгартиришнинг шундай усулики, унда суз шакллари асос таркибидаги товушларнинг ўзгариши орқали ҳосил қилинади. мас, араб тилидаги «kataba» (у езди) суз шакли ktb узагига ҳамда грамматик маъно ифодаловчи ааа унлиларига (ҳарф сифатида эмас, диакритик белги б-н кўрсатиладиган қисқа унлиларга) ажратилади [қиёсланг: «kutiba» — ёзилган (uia) «maktaba» — кутубхона, китоб дўкони (яна ааа)]. Кўринадики, ички Ф. нафақат грамматик шаклларнинг ҳосил бўлишига, ҳатто суз ясалишига хизмат қилади. Ташқи Ф. синтетик аффикслардан фойдаланувчи сўз ўзгариши (мас, рус тилидаги поле, поля, полей ва ш.к. (қ. Синтетик тиллар). Морфологиясида асосан Ф.дан фойдаланувчи тиллар флектив тиллар деб аталади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.