Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Flyuorit

    Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 186-b. — ziyouz.com

    Flyuorit (lot. fl uor — oqim), plavik şpati — ftoridlar sinfiga mansub mineral. Kimyoviy tarkibi SaĞ2; , ba'zan Sa, oz mikdorda Y ( i t troflyuorit), noyob yer elementlari (TR), Sr, Mn, Na, U b-n almaşadi. F. kub singoniyada kristallanib, F.li struktura hosil qiladi. Kristallari kub va oktaedr şaklida, agregatlari yaxlit, yirik kristalli, donador, tuproqsimon (ratovkit). Rangsiz, puşti, yaşil, sariq, havo rang, gunafşa rang xillari bor. F. qizdirilganda rangi yöqoladi va rentgen nurlari ta'sirida yana böyalib qoladi. Şişadek yaltiraydi, mört. Qattikligi 4; ziçligi 3,1 — 3,2 g/sm3, ittiroflyuoritniki 3,3 g/ sm3 gaça; eriş trasi 1360°. F. har xil şaroitda keng tarqalgan magmatik aksessor mineral bölib, pegmatit, greyzen, skarn, ikkilamçi kvarsitlar va çökindi jinslarda hosil böladi. Uning asosiy qismi gidrotermal jarayonda böşliklar va tomirlarni töldirgan holda metall rudasi hisoblangan minerallarga yöldoş sifatida uçraydi. Genetik mineralogiyaning muhim tipomorf minerali. F. metallurgiyada flyus sifatida işlatiladi; kimyo sanoatida undan plavik kislota, kriolit olinadi; keramikada emal, glazur (sir) tayyorlanadi. F. sintetik kristallarni östiriş uçun xom aşyo hisoblanadi. Tiniq, şaffof, rangsiz yoki nim rang kristallaridan linza, obyektiv, teleskoplar, vakuum va rentgen spektrograflari uçun prizmalar tayyorlanadi. TR va U b-n faollaştirilgan F. lazer materialidir. Konlari RF (Primorye ölkasi, Baykalorti), Qozoğiston, AQŞ, Meksika, Fransiyada mavjud. F. konlari Özbekistonda ÇatqrlQurama regionida joylaşgan: AgataÇibargata, Navgiskon, Obirahmat, Kengutan, Qizilbaur va Navgarzonda qazib olingan; Suppatoş va Şabrez özlaştirişga tayyorlangan.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ФЛЮОРИТ (лот. fl uor — оқим), плавик шпати — фторидлар синфига мансуб минерал. Кимёвий таркиби СаҒ2; , баъзан Са, оз микдорда Y ( и т трофлюорит), ноёб ер элементлари (TR), Sr, Mn, Na, U б-н алмашади. Ф. куб сингонияда кристалланиб, Ф.ли структура ҳосил қилади. Кристаллари куб ва октаэдр шаклида, агрегатлари яхлит, йирик кристалли, донадор, тупроқсимон (ратовкит). Рангсиз, пушти, яшил, сариқ, ҳаво ранг, гунафша ранг хиллари бор. Ф. қиздирилганда ранги йўқолади ва рентген нурлари таъсирида яна бўялиб қолади. Шишадек ялтирайди, мўрт. Қаттиклиги 4; зичлиги 3,1 — 3,2 г/см3, иттирофлюоритники 3,3 г/ см3 гача; эриш траси 1360°. Ф. ҳар хил шароитда кенг тарқалган магматик акцессор минерал бўлиб, пегматит, грейзен, скарн, иккиламчи кварцитлар ва чўкинди жинсларда ҳосил бўлади. Унинг асосий қисми гидротермал жараёнда бўшликлар ва томирларни тўлдирган ҳолда металл рудаси ҳисобланган минералларга йўлдош сифатида учрайди. Генетик минералогиянинг муҳим типоморф минерали. Ф. металлургияда флюс сифатида ишлатилади; кимё саноатида ундан плавик кислота, криолит олинади; керамикада эмаль, глазурь (сир) тайёрланади. Ф. синтетик кристалларни ўстириш учун хом ашё ҳисобланади. Тиниқ, шаффоф, рангсиз ёки ним ранг кристалларидан линза, объектив, телескоплар, вакуум ва рентген спектрографлари учун призмалар тайёрланади. TR ва U б-н фаоллаштирилган Ф. лазер материалидир. Конлари РФ (Приморье ўлкаси, Байкалорти), Қозоғистон, АҚШ, Мексика, Францияда мавжуд. Ф. конлари Ўзбекистонда ЧатқрлҚурама регионида жойлашган: АгатаЧибаргата, Навгискон, Обираҳмат, Кенгутан, Қизилбаур ва Навгарзонда қазиб олинган; Суппатош ва Шабрез ўзлаштиришга тайёрланган.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.