Forob
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 215-b. — ziyouz.com
Forob — Toşkentning şim. ğarbidagi qad. voha va şahar. Voha hoz. Qozoğistondagi Aris daryosining Sirdaryoga kuyiliş joyida, daryoning har 2 sohilida joylaşgan. F. şahri esa, Sirdaryoning öng sohilida bölgan. F. örta asr arab geograflari asarlarida «Borob», fors manbalarida «Porob» şaklida uçraydi. Forobiy va Javhariyning vatani. Arab tarixçisi Ibn Havqalnit yozişiça, F. vohasining uzunligi hamda kengligi bir kunlik yöl çamasida bölib, yeri qisman şör va botqokdan iborat bölgan. Mazkur vohada F.dan taşqari Vosij va (Kadar ş.lari ham joylaşgan. Istaxriy va Ibn Havqalda — nohiya, Maqdisiyda — rustoq, Yoqut Hamavip asarlarida viloyat deb yozilgan. Maqsisiyning yozişiça, F. va unga qöşni yerlarni (30 farsaxgaça) har yili Sirdaryo suvi bosgan. Vohaning asosiy şahri Vosij hisoblangan, keyinçalik F.ga köçirilgan. Kadar ş. Vosijdan 2 farsax narida joylaşgan. F. 9— 12-a.larda eng yirik iqtisodiy va madaniy markazga aylangan. U ark, şah riston va raboddan taşkil topgan Şahriston 4 darvoza, bir-birini ke sib ötgan 2 ta katta köça, jome masjidi, raboddan iborat. Bozorning köp dökonlari rabodda, şahardan taşqarida joylaşgan. F. 1219—20 y.larda Çingizxon qöşinlari tomonidan vayron qilingan.
2) örta ayerlarda Amudaryoning öng qirğoğida joylaşgan şahar. Manbalarda turli şakllarda (Farabr, Firob, Firabr) uçraydi. Narşaxiynmng sözlariga köra, F. turk xoqonining öğli Şeri Kişvar (ElArslon) tomonidan bunyod etilgan (mil. 6-a. oxiri — 7-a. boşi). 9-a.da F. Marv viloyatining çegara şahri hisoblangan. 10-a.da F. ma'muriy jihatdan Buxoro viloyatiga mansub bölgan. Örta ayerlarda F. ark va şaxristondan iborat, atrofi mudofaa devori b-n öralgan, jome mayejidi bor şahar edi. 10-a.da uning atrofida bir neça çiroyli rabotlar qurilgan. F. şahar xarobasi Forob t.y. stansiyasidan 10 km, Amudaryo qirğoğidan 1 km masofada joylaşgan. Ark (mayd. — 9 ga) ning 7 minorasi va bir darvozasi, şahriston (70ga)ning kamida 3 darvozasi bölgan. F. 13-a. boşida Çingizxon tomonidan vayron qilingan, keyinçalik uning örnida kiçik qişloq mavjud bölgan. 14-a.da F.ning öz zarbxonasi bor edi. 18-a.da F. taşlandiq holga kelgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФОРОБ — Тошкентнинг шим. ғарбидаги қад. воҳа ва шаҳар. Воҳа ҳоз. Қозоғистондаги Арис дарёсининг Сирдарёга куйилиш жойида, дарёнинг ҳар 2 соҳилида жойлашган. Ф. шаҳри эса, Сирдарёнинг ўнг соҳилида бўлган. Ф. ўрта аср араб географлари асарларида «Бороб», форс манбаларида «Пороб» шаклида учрайди. Форобий ва Жавҳарийнинг ватани. Араб тарихчиси Ибн Ҳавқалнит ёзишича, Ф. воҳасининг узунлиги ҳамда кенглиги бир кунлик йўл чамасида бўлиб, ери қисман шўр ва ботқокдан иборат бўлган. Мазкур воҳада Ф.дан ташқари Восиж ва (Кадар ш.лари ҳам жойлашган. Истахрий ва Ибн Ҳавқалда — ноҳия, Мақдисийда — рустоқ, Ёқут Ҳамавип асарларида вилоят деб ёзилган. Мақцисийнинг ёзишича, Ф. ва унга қўшни ерларни (30 фарсахгача) ҳар йили Сирдарё суви босган. Воҳанинг асосий шаҳри Восиж ҳисобланган, кейинчалик Ф.га кўчирилган. Кадар ш. Восиждан 2 фарсах нарида жойлашган. Ф. 9— 12-а.ларда энг йирик иқтисодий ва маданий марказга айланган. У арк, шаҳ ристон ва рабоддан ташкил топган Шаҳристон 4 дарвоза, бир-бирини ке сиб ўтган 2 та катта кўча, жоме масжиди, рабоддан иборат. Бозорнинг кўп дўконлари рабодда, шаҳардан ташқарида жойлашган. Ф. 1219—20 й.ларда Чингизхон қўшинлари томонидан вайрон қилинган.
2) ўрта аерларда Амударёнинг ўнг қирғоғида жойлашган шаҳар. Манбаларда турли шаклларда (Фарабр, Фироб, Фирабр) учрайди. Наршахийнмнг сўзларига кўра, Ф. турк хоқонининг ўғли Шери Кишвар (ЭлАрслон) томонидан бунёд этилган (мил. 6-а. охири — 7-а. боши). 9-а.да Ф. Марв вилоятининг чегара шаҳри ҳисобланган. 10-а.да Ф. маъмурий жиҳатдан Бухоро вилоятига мансуб бўлган. Ўрта аерларда Ф. арк ва шахристондан иборат, атрофи мудофаа девори б-н ўралган, жоме маежиди бор шаҳар эди. 10-а.да унинг атрофида бир неча чиройли работлар қурилган. Ф. шаҳар харобаси Фороб т.й. станциясидан 10 км, Амударё қирғоғидан 1 км масофада жойлашган. Арк (майд. — 9 га) нинг 7 минораси ва бир дарвозаси, шаҳристон (70га)нинг камида 3 дарвозаси бўлган. Ф. 13-а. бошида Чингизхон томонидан вайрон қилинган, кейинчалик унинг ўрнида кичик қишлоқ мавжуд бўлган. 14-а.да Ф.нинг ўз зарбхонаси бор эди. 18-а.да Ф. ташландиқ ҳолга келган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.