Furot
Manba: ÖzME, 9-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 306–307-b. — ziyouz.com
Furot FUROT, Frot (oromiyça — şirin suv, arab, nomi — Şatt ulFurot) — Ğarbiy Osiyodagi eng katta dare. Turkiya, Suriya va Iroq hududlaridan oqadi. Murod va Qorasuv daryolarining qöşilişidan hosil böladi. Uzunligi Murod daryosi boşlanişidan 3065 km, Murod va Qorasuv daryolari qöşilgan joydan 2700 km. Havzasining mayd. 673 ming km2. Tavr toğlaridan boşlanib, çekka tizmalardan ötganda tor dara hosil qiladi. Söngra Suriya platosida çukur vodiyda okib, Mesopotamiya payettekisligiga çiqadi. Bu yerda dare özanining kengligi 150—500 m, çuq. 10 m ga yetadi. Kuyi qismida Dajla daryosi b-n qöşilib, Şatt ulArab deb ataladi va Fors qöltiğiga kuyiladi. Bahorda tölib oqadi, yoz oylarida suvi kamayadi. Toğli qismida qoryomğir, tekislikda yomğir suvlaridan töyinadi. Toşgan vaktda suv sathi 3— 4 m kötariladi. Suv sarfi Hit ş.da örtaça 840 m3/sek., quyi qismida 300— 400 m3/sek.gaça kamayib boradi. F. suvi, asosan, suğorişga sarflanadi, bir qismi buğlanadi va yerga singadi. Daryo oqiziqlari örta oqimidan (yiliga 13—15 mln. t) quyilişiga tomon çökib kamayib boradi. F. b-n Dajla oraliği Yer yuzidagi eng qad. madaniyat markazlaridan bölgan (q. Mesopotamiya). Daryo suvi qadimdan suğorişda keng foydalaniladi. F.da toşqinga qarşi gidrotexnik inşootlar va marzalar, gidrouzel hamda suv omborlari qurilgan. Hit ş.gaça kema qatnaydi. Sohil qismida voha köp.
Q.: Mesopotamiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ФУРОТ, Фрот (оромийча — ширин сув, араб, номи — Шатт улФурот) — Ғарбий Осиёдаги энг катта даре. Туркия, Сурия ва Ироқ ҳудудларидан оқади. Мурод ва Қорасув дарёларининг қўшилишидан ҳосил бўлади. Узунлиги Мурод дарёси бошланишидан 3065 км, Мурод ва Қорасув дарёлари қўшилган жойдан 2700 км. Ҳавзасининг майд. 673 минг км2. Тавр тоғларидан бошланиб, чекка тизмалардан ўтганда тор дара ҳосил қилади. Сўнгра Сурия платосида чукур водийда окиб, Месопотамия паеттекислигига чиқади. Бу ерда даре ўзанининг кенглиги 150—500 м, чуқ. 10 м га етади. Куйи қисмида Дажла дарёси б-н қўшилиб, Шатт улАраб деб аталади ва Форс қўлтиғига куйилади. Баҳорда тўлиб оқади, ёз ойларида суви камаяди. Тоғли қисмида қорёмғир, текисликда ёмғир сувларидан тўйинади. Тошган вактда сув сатҳи 3— 4 м кўтарилади. Сув сарфи Ҳит ш.да ўртача 840 м3/сек., қуйи қисмида 300— 400 м3/сек.гача камайиб боради. Ф. суви, асосан, суғоришга сарфланади, бир қисми буғланади ва ерга сингади. Дарё оқизиқлари ўрта оқимидан (йилига 13—15 млн. т) қуйилишига томон чўкиб камайиб боради. Ф. б-н Дажла оралиғи Ер юзидаги энг қад. маданият марказларидан бўлган (қ. Месопотамия). Дарё суви қадимдан суғоришда кенг фойдаланилади. Ф.да тошқинга қарши гидротехник иншоотлар ва марзалар, гидроузел ҳамда сув омборлари қурилган. Ҳит ш.гача кема қатнайди. Соҳил қисмида воҳа кўп.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.