Ğallaorol tumani

Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 12–13-b. — ziyouz.com

Ğallaorol tumani - Jizzax viloyatig&t tuman. 1926 y. 29 sent. da taşkil etilgan. 1931 y. gaça Yangiqörğon tumani deb atalgan. Viloyatning ğarbiy, jan.-ğarbiy qismida joylaşgan. Şim. dan Foriş, şarqdan Jizzax, jan.dan Baxmal tumanlari, jan.-ğarb va ğarbdan Samarqand viloyati bilan çegaradoş. Mayd. 2,0 ming km2. Aholisi 128,1 ming kişi (2005). 1 şahar (Ğallaorol), 2 şaharça (Mar-jonbuloq, Qöytoş), 11 qişloq fu-qarolari yiğini (Buloqboşi, Guliston, Ittifoq, Kökbuloq, Madaniyat, Mirzabuloq, Möltob, Mulkuş, tozauruğ, Qipçoqsoy, Ğöbdin) bor. Markazi — Ğallaorol ş.

T a b i a t i . Tumanning markaziy va ğarbiy qismi tekislik, şim. va şim.-ğarbiy qismi qir, baland adir va toğlardan iborat. Şim.dan Nurota tizmalari, şarqsan Molguzar toği bilan öralgan. Tuman hududining katta qismi uning markaziy qismidan şim. ga 350- 400 m dan 1600-1900 m gaça kötarilib boruvçi tekislik. Tekislik Nurota toği etaklarigaça davom etadi. Foydali qazilmalarl.ş qörğo-şin, rux, oltin, volfram. mahalliy ahamiyatga ega bölgan qum, şağal, gips, granit, ohaktoş va b. turli quriliş materiallari mavjud, şifobaxş mineral suv manbai bor. Iklimi keskin kontinental, yozi quruq, qişi sovuq. Yanv.ning örtaça t-rasi —2°, iyulniki 32°. Yillik yoğin 326 mm. Vegetatsiya davri 240 kun. Tuproqlari sariq tuproq, lyosslardan iborat. Markaziy va şim. qismidagi adirlarning tuproği lyoss ustida hosil bölgan böz, oç böz, tipik böz tuproq. Soylik, jar köp. Tuman hududidan Sangzor daryosi oqib ötadi. Yovvoyi ösimliklardan qönğirboş, rang, yal-piz, lola, lolaqizğaldoq, iloq, qiyoq, şöra, şuvoq, yantoq, na'matak, zira, zirk va b. ösadi. Yovvoyi hayvonlardan böri, tulki, qobon, çiyaböri, arxar, quyon; sudralib yuruvçilardan toş-baqa, zaharli ilonlar, eçkemar, kal-takesaklar; kemiruvçilardan kala-muş, yumronqoziq, dala siçqoni; quşlardan burgut, tuvaloq, bedana, qirğovul, kaklik, kaptar yaşaydi; suv havzalarida turli baliqlar uçraydi.

Aholisi, asosan, özbeklar, şuningdek, tojik, tatar, rus va b. mil-lat vakillari ham yaşaydi. Aholining örtaça ziçligi 1 km2 ga 61,9 kişi. Şahar aholisi 32,2 ming kişi, qişloq aholisi 91,6 ming kişi.

X ö j a l i g i . Ğ.t. da Marjonbuloq va Qöytoş volfram-molibden konlari, meva-konserva, şarob i.ç. korxonasi, parrandaçilik aksiyadorlik birlaşmasi, avtokorxona, MTP, sutni qayta işlaş, q.x. texnikasini ta'mirlaş, paxta tozalaş, ğişt z-dlari bor. 230 ga yaqin firma, örta biznes, kiçik korxona, mikrofirmalar faoliyat körsatadi. «Ğallaorol — Iordaniya», «Ğallaorol — Turkiya», «Ğal-laorol — Belogorsk», «Vollastonit» (Qöytoşda) qöşma korxonalari işlab turibdi.

Q.x.da ğallaçilik, boğdorçilik, tokçilik, çorvaçilik (şu jumladan, qorakölçilik) rivojlangan. Ekin maydonlariga don, sabzavot, kartoş-ka, poliz va ozuqa ekinlari ekiladi. Şirkat, fermer xöjaliklari, örmon xöjaligi ilmiy i.ç. birlaşmasi, uruğçilik firmasi va b. bor. Tumandagi jamoa va şaxsiy xöjaliklarda qoramol, qöy va eçki, parran-da, yilqi boqiladi. Tuman hududidagi kanallar uz. 76 km, zovurlar uz. 106,6 km.

90 ga yaqin umumiy ta'lim, bolalar musiqa maktablari, kasb-hunar kollejlari, tuman markaziy kutubxonasi va uning 33 ta tarmoği (244 ming nusxa asar), 11 madaniyat uyi, 15 klub muassasasi mavjud. «Oltin boşoq» aşula va raqs, «Gaştak» folklor-et-nografik dastalari faoliyat körsatadi. Stadion, sport zallari va b. sport inşootlari bor. Tuman markaziy kasalxonasi (520 örin), 4 poliklinika, tuğruqxona, 55 feldşer-akuşerlik punkti, 10 qişloq-vraçlik am-bulatoriyasi, dorixonalar aholiga xizmat körsatadi. Tuman hududidan Katta Özbekiston trakti va t.y. ötgan. Tuman markazidan Toşkent, Samarqand, Jizzax ş. lari, viloyatning Baxmal, Gagarin, Paxtakor, Döstlik ş.lariga avtobuslar qatnaydi. Tezyu-rar Toşkent — Samarqand elektr poyezdi tuman hududidan ötadi.

Ğ.t.da Oydinsoy (mil. av. 1-a.), Qönğirtepa, Şaxidtepa (1-a.), Almantepa, Jalmantepa, Lapaktepa, Pardakultepa, Nuşkent kabi tarixiy arxeologik yodgorliklar bor. «Ğalla-orol ovozi» tuman gaz. çop etiladi.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ҒАЛЛАОРОЛ ТУМАНИ - Жиззах вилоятиг&т туман. 1926 й. 29 сент. да ташкил этилган. 1931 й. гача Янгиқўрғон тумани деб аталган. Вилоятнинг ғарбий, жан.-ғарбий қисмида жойлашган. Шим. дан Фориш, шарқдан Жиззах, жан.дан Бахмал туманлари, жан.-ғарб ва ғарбдан Самарқанд вилояти билан чегарадош. Майд. 2,0 минг км2. Аҳолиси 128,1 минг киши (2005). 1 шаҳар (Ғаллаорол), 2 шаҳарча (Мар-жонбулоқ, Қўйтош), 11 қишлоқ фу-қаролари йиғини (Булоқбоши, Гулистон, Иттифоқ, Кўкбулоқ, Маданият, Мирзабулоқ, Мўлтоб, Мулкуш, тозауруғ, Қипчоқсой, Ғўбдин) бор. Маркази — Ғаллаорол ш.

Т а б и а т и . Туманнинг марказий ва ғарбий қисми текислик, шим. ва шим.-ғарбий қисми қир, баланд адир ва тоғлардан иборат. Шим.дан Нурота тизмалари, шарқцан Молгузар тоғи билан ўралган. Туман ҳудудининг катта қисми унинг марказий қисмидан шим. га 350- 400 м дан 1600-1900 м гача кўтарилиб борувчи текислик. Текислик Нурота тоғи этакларигача давом этади. Фойдали қазилмаларл.ш қўрғо-шин, рух, олтин, вольфрам. маҳаллий аҳамиятга эга бўлган қум, шағал, гипс, гранит, оҳактош ва б. турли қурилиш материаллари мавжуд, шифобахш минерал сув манбаи бор. Иклими кескин континентал, ёзи қуруқ, қиши совуқ. Янв.нинг ўртача т-раси —2°, июлники 32°. Йиллик ёғин 326 мм. Вегетация даври 240 кун. Тупроқлари сариқ тупроқ, лёсслардан иборат. Марказий ва шим. қисмидаги адирларнинг тупроғи лёсс устида ҳосил бўлган бўз, оч бўз, типик бўз тупроқ. Сойлик, жар кўп. Туман ҳудудидан Сангзор дарёси оқиб ўтади. Ёввойи ўсимликлардан қўнғирбош, ранг, ял-пиз, лола, лолақизғалдоқ, илоқ, қиёқ, шўра, шувоқ, янтоқ, наъматак, зира, зирк ва б. ўсади. Ёввойи ҳайвонлардан бўри, тулки, қобон, чиябўри, архар, қуён; судралиб юрувчилардан тош-бақа, заҳарли илонлар, эчкемар, кал-такесаклар; кемирувчилардан кала-муш, юмронқозиқ, дала сичқони; қушлардан бургут, тувалоқ, бедана, қирғовул, каклик, каптар яшайди; сув ҳавзаларида турли балиқлар учрайди.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунингдек, тожик, татар, рус ва б. мил-лат вакиллари ҳам яшайди. Аҳолининг ўртача зичлиги 1 км2 га 61,9 киши. Шаҳар аҳолиси 32,2 минг киши, қишлоқ аҳолиси 91,6 минг киши.

X ў ж а л и г и . Ғ.т. да Маржонбулоқ ва Қўйтош вольфрам-молибден конлари, мева-консерва, шароб и.ч. корхонаси, паррандачилик акциядорлик бирлашмаси, автокорхона, МТП, сутни қайта ишлаш, қ.х. техникасини таъмирлаш, пахта тозалаш, ғишт з-длари бор. 230 га яқин фирма, ўрта бизнес, кичик корхона, микрофирмалар фаолият кўрсатади. «Ғаллаорол — Иордания», «Ғаллаорол — Туркия», «Ғал-лаорол — Белогорск», «Волластонит» (Қўйтошда) қўшма корхоналари ишлаб турибди.

Қ.х.да ғаллачилик, боғдорчилик, токчилик, чорвачилик (шу жумладан, қоракўлчилик) ривожланган. Экин майдонларига дон, сабзавот, картош-ка, полиз ва озуқа экинлари экилади. Ширкат, фермер хўжаликлари, ўрмон хўжалиги илмий и.ч. бирлашмаси, уруғчилик фирмаси ва б. бор. Тумандаги жамоа ва шахсий хўжаликларда қорамол, қўй ва эчки, парран-да, йилқи боқилади. Туман ҳудудидаги каналлар уз. 76 км, зовурлар уз. 106,6 км.

90 га яқин умумий таълим, болалар мусиқа мактаблари, касб-ҳунар коллежлари, туман марказий кутубхонаси ва унинг 33 та тармоғи (244 минг нусха асар), 11 маданият уйи, 15 клуб муассасаси мавжуд. «Олтин бошоқ» ашула ва рақс, «Гаштак» фольклор-эт-нографик дасталари фаолият кўрсатади. Стадион, спорт заллари ва б. спорт иншоотлари бор. Туман марказий касалхонаси (520 ўрин), 4 поликлиника, туғруқхона, 55 фельдшер-акушерлик пункти, 10 қишлоқ-врачлик ам-булаторияси, дорихоналар аҳолига хизмат кўрсатади. Туман ҳудудидан Катта Ўзбекистон тракти ва т.й. ўтган. Туман марказидан Тошкент, Самарқанд, Жиззах ш. лари, вилоятнинг Бахмал, Гагарин, Пахтакор, Дўстлик ш.ларига автобуслар қатнайди. Тезю-рар Тошкент — Самарқанд электр поезди туман ҳудудидан ўтади.

Ғ.т.да Ойдинсой (мил. ав. 1-а.), Қўнғиртепа, Шахидтепа (1-а.), Алмантепа, Жалмантепа, Лапактепа, Пардакултепа, Нушкент каби тарихий археологик ёдгорликлар бор. «Ғалла-орол овози» туман газ. чоп этилади.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.