Galvanotexnika

Galvanotexnika — amaliy elektrokimyottt bir sohasi; metall va metallmas buyumlar sirtiga elektrolitik usulda metall qoplaş jarayoni. G.ni rus olimi B. S Yakobi kaşf etgan va texnik jihatdan asoslab bergan (1838). G. elektr kristallaniş, ya'ni metall birikmalarning suvdagi eritmasi orqali elektr toki ötkazilganda metallarning musbat zaryadlangan ionlari katodga ötirişi xossasiga asoslangan (q. Elektroliz). Elektrolitning turi va tarkibini, elektroliz rejimini (tok ziçligi, t-ra va aralaştiriş jadalligini) özgartirib, G. jarayonlarini rostlab turiş mumkin. G. asosan ikki kismdan — galvanostegiya va galvanoplastikadan iborat. Galvanostegiya — buyum sirtida mustahkam yupqa metall qoplama hosil qiliş, galvanoplastika — turli buyumlar (matritsalar)dan qalin aniq nusxalar köçiriş. Bulardagi barça jarayonlar galvanik vannalarda ötadi. Işlatiladigan elektrolit tarkibiga qarab, bunday vannalar keramika, sirlangan çöyan, pölat, organik şişa va b. materialdan yasalişi mumkin. Galvanostegiya galvanoplastikaga Karaganda köproq qöllaniladi. Undan maqsad: tayyor buyumlar yoki yarim fabrikatlarning korroziyabardoşligini yaxşilaş»(ruxlaş, kadmiylaş, qörğoşinlaş yöli b-n), işqalanuvçi yuzalarning yeyilişga çidamliligini oşiriş (xromlaş, temirlaş yöli b-n), sirtlarga himoya-bezak beriş (nikellaş, xromlaş, qimmatbaho metallar qoplaş yöli b-n) va b. Galvanostegiya avtomobilsozlikda, aviatsiya, radiotexnika, elektronika sanoatida, rözğor buyumlari işlab çiqariş va b. sohalarda keng qöllaniladi. Galvanoplastika nusxasi olinadigan buyum (matritsa)larning teskari sirtlarini tayyorlaş usullari va qoplanadigan metallning ança (önlarça va yuzlarça marta) qalinligi b-n galvanostegiyadan farq qiladi. Matritsalar metall yoki nometall materialdan, qoplanadigan material (nusxa materiali) esa mis, temir va b. materiallardan bölişi mumkin. Nusxa materiali sifatida mis keng tarqalgan, temir esa qoplagiç sifatida kamroq qöllaniladi. Nikel ham qoplagiç sifatida keng işlatiladi. Relyefli (börtma) buyumlar (medal, tanga va b.) nusxalarining aniq tasvirini galvanoplastika usuli b-n oliş usuli keng tarqalgan. Bu usul b-n buyumning fazoviy tasvirini yoki nusxasini oliş uçun mum yoki gipsdan uning aniq nusxasi yasaladi. Nusxa sirti elektr ötkazuvçan bölişi uçun unga grafit kukunlari sepiladi. Şundan keyin buyumning nusxasi katod sifatida tegişli metall tuzining eritmasi solingan elektrolitik vannaga tuşiriladi. Elektroliz vaqtida buyumning metall nusxasi hosil kilinadi. Galvanoplastika matbaada (q. Galvanostereotipiya), grammplastinka matritsalarini tayyorlaşda, elektrometallurgiya va texnikaning boşqa sohalarida keng işlatiladi.