Gamburg
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 71-b. — ziyouz.com
Gamburg — Germaniyadagi yirik şahar va port. Quyi Elbaning har ikki sohilida, daryoning Şimoliy dengizga quyiliş joyidan 110 km yuqorisida. Ma'muriy jihatdan G. yerini taşkil etadi. Mayd. 755 ming km2. Aholisi 1,7 mln. kişi (1990-y.lar örtalari). G. 9-a.dan qal'a sifatida ma'lum. 831 y.dan yepiskoplik, 834—845 y.larda arxiyepiskoplik markazi. 12—13-a. lar-da özini özi boşqariş huquqiga erişgan. 1510 y.dan imperiyaning erkin şahri. 16-a.da Yevropadagi yirik portlardan. 1815 y.da Germaniya ittifoqi tarkibiga erkin şahar sifatida kirgan. 2-jahon uruşi arafasida G. Porti orqali Germaniyaning 1/2 eksporti va importi ötgan. Uruşdan keyin G. Angliya okkupatsiya qilgan zonada qolgan, 1949 y.dan GFR tarkibida. G. — t. y., avtomobil va havo yöllari tuguni, mamlakatda suv yöllari kesişgan markaz sifatida ahamiyati katta. Xalqaro aeroport va metropoliten bor. GFRdagi jami savdo floti tonnasining 2/3 qismi G. hissasiga töğri keladi. Portida yiliga 60 mln. t yuk ortib tuşiriladi. Sanoatining asosiy tarmoqlari: elektrotexnika, oziq-ovqat, umumiy maşinasozlik, kemasozlik, samolyotsozlik (A 321 aerobuslari işlab çiqariladi), kosmonavtika, aniq mexanika, optika, kimyo, mis sanoati, neftdan mahsulotlar oliş, kön, mebel, töqimaçilik. G.— muhim bank va xizmat körsatiş markazi. Gamburg fond birjasi Yevropaning eng qad. birjalaridan (1558-y.da taşkil etilgan). Har yili turli xalqaro ixtisoslaşgan yarmarkalar ötkaziladi. Un-t (1919), Oliy musiqa va tasviriy san'at maktabi, yadro tadqiqotlari in-tlari bor. G. — kino san'atining markazi. Opera teatri (1678), badiiy muzey, etn. va ibtidoiy tarix muzeyi, san'at va hunarmandçilik muzeyi va b. mavjud. G.da me'moriy yodgorliklardan Katarinenkirxe (14-a. oxiri — 15-a. boşi), Yakobikirxe (14-a.), Mixaeliskirxe (1750—62, «Katta Mixel» minorasi b-n, bal. 132 m) çerkovlari bor.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАМБУРГ — Германиядаги йирик шаҳар ва порт. Қуйи Эльбанинг ҳар икки соҳилида, дарёнинг Шимолий денгизга қуйилиш жойидан 110 км юқорисида. Маъмурий жиҳатдан Г. ерини ташкил этади. Майд. 755 минг км2. Аҳолиси 1,7 млн. киши (1990-й.лар ўрталари). Г. 9-а.дан қалъа сифатида маълум. 831 й.дан епископлик, 834—845 й.ларда архиепископлик маркази. 12—13-а. лар-да ўзини ўзи бошқариш ҳуқуқига эришган. 1510 й.дан империянинг эркин шаҳри. 16-а.да Европадаги йирик портлардан. 1815 й.да Германия иттифоқи таркибига эркин шаҳар сифатида кирган. 2-жаҳон уруши арафасида Г. Порти орқали Германиянинг 1/2 экспорти ва импорти ўтган. Урушдан кейин Г. Англия оккупация қилган зонада қолган, 1949 й.дан ГФР таркибида. Г. — т. й., автомобиль ва ҳаво йўллари тугуни, мамлакатда сув йўллари кесишган марказ сифатида аҳамияти катта. Халқаро аэропорт ва метрополитен бор. ГФРдаги жами савдо флоти тоннасининг 2/3 қисми Г. ҳиссасига тўғри келади. Портида йилига 60 млн. т юк ортиб туширилади. Саноатининг асосий тармоқлари: электротехника, озиқ-овқат, умумий машинасозлик, кемасозлик, самолётсозлик (А 321 аэробуслари ишлаб чиқарилади), космонавтика, аниқ механика, оптика, кимё, мис саноати, нефтдан маҳсулотлар олиш, кўн, мебель, тўқимачилик. Г.— муҳим банк ва хизмат кўрсатиш маркази. Гамбург фонд биржаси Европанинг энг қад. биржаларидан (1558-й.да ташкил этилган). Ҳар йили турли халқаро ихтисослашган ярмаркалар ўтказилади. Ун-т (1919), Олий мусиқа ва тасвирий санъат мактаби, ядро тадқиқотлари ин-тлари бор. Г. — кино санъатининг маркази. Опера театри (1678), бадиий музей, этн. ва ибтидоий тарих музейи, санъат ва ҳунармандчилик музейи ва б. мавжуд. Г.да меъморий ёдгорликлардан Катариненкирхе (14-а. охири — 15-а. боши), Якобикирхе (14-а.), Михаэлискирхе (1750—62, «Катта Михель» минораси б-н, бал. 132 м) черковлари бор.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.