Gamburg
SaqlaşÖqiş: 3 daqiqa
Gamburg (nemisça Hamburg) — Germaniyaning şimolidagi yirik şahar va dengiz porti, mamlakatning alohida federal yeri. Rasmiy nomi — Erkin va ganza şahri Gamburg. Rusça Vikipediyaga köra, u Berlindan keyin Germaniyaning ikkinçi eng yirik şahri, Yevropa Ittifoqidagi poytaxt bölmagan eng gavjum şahar va Yevropaning eng yirik port şaharlaridan biri.1
Geografiyasi
13Şahar Elba daryosining quyi oqimida, uning har ikki sohilida, daryo Şimoliy dengizga quyiladigan joydan taxminan 110 km yuqorida joylaşgan. Rusça Vikipediyaga köra, bu yerda Elbaga Alster va Bille daryolari quyiladi. ÖzME şahar maydonini 755 km² atrofida deb beradi (matnda «ming km²» deb xato bosilgan). Ma'muriy jihatdan Gamburg yetti tumanga bölinadi.
Aholisi
13ÖzME'ga köra, 1990-yillar örtalarida şaharda 1,7 mln kişi yaşagan. Rusça Vikipediyaga köra, 1900-yilga kelib aholi bir milliondan oşgan, 2011-yilgi röyxatda 1 718 187 kişi, 2014-yil oxirida esa 1 803 752 kişi qayd etilgan.
Tarixi
13ÖzME'ga köra, Gamburg IX asrdan qal'a sifatida ma'lum; 831-yildan yepiskoplik, 834–845-yillarda arxiyepiskoplik qarorgohi bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1189-yil 7-mayda imperator Fridrix I Barbarossa şaharga Elba orqali taşiladigan yuklardan boj oliş huquqini bergan; bu kun hozir ham «port tuğilgan kuni» sifatida nişonlanadi. Gamburg Şimoliy Yevropadagi savdo şaharlarining Ganza ittifoqiga birinçilardan bölib kirgan.
XII–XIII asrlarda şahar özini özi boşqariş huquqini qölga kiritgan, 1510-yildan imperiyaning erkin şahri maqomini olgan. XVI asrda u Yevropaning yirik portlaridan biriga aylangan. 1815-yilda Gamburg erkin şahar sifatida Germaniya ittifoqiga kirgan. ÖzME'ga köra, Ikkinçi jahon uruşi arafasida Germaniya eksporti va importining yarmi Gamburg porti orqali ötgan. Rusça Vikipediyaga köra, 1943-yil yozidagi «Gomorra» operatsiyasi davomidagi havo hujumlari va yonğinlarda 50 mingdan ortiq kişi halok bölgan, şaharning katta qismi vayron qilingan. Uruşdan keyin Gamburg ingliz işğol zonasida qolgan, 1949-yildan GFR tarkibida.
Xöjaligi
13Gamburg — temir yöl, avtomobil va havo yöllarining yirik tuguni, mamlakat suv yöllari kesişgan muhim markaz. Şaharda xalqaro aeroport va metro bor. ÖzME'ga köra, GFR savdo floti umumiy tonnajining uçdan ikki qismi Gamburgga töğri keladi, portda yiliga 60 mln tonna yuk ortib-tuşiriladi.
Sanoatning asosiy tarmoqlari — elektrotexnika, oziq-ovqat, maşinasozlik, kemasozlik, samolyotsozlik (Airbus A321 samolyotlari yiğiladi), kosmik texnika, aniq mexanika, optika, kimyo, mis eritiş, neftni qayta işlaş, teri-poyabzal, mebel va töqimaçilik. Şahar muhim bank va xizmat körsatiş markazi hisoblanadi; Gamburg fond birjasi 1558-yilda taşkil etilgan va Yevropaning eng qadimgi birjalaridan biri. Bu yerda har yili xalqaro ixtisoslaşgan yarmarkalar ötkaziladi.
Madaniyati
13ÖzME'ga köra, Gamburgda universitet (1919), Oliy musiqa va tasviriy san'at maktabi, yadro tadqiqotlari institutlari faoliyat körsatadi. Şahar kino san'atining ham muhim markazi. 1678-yilda taşkil etilgan opera teatri, san'at muzeyi, etnografiya va ibtidoiy tarix muzeyi, san'at va hunarmandçilik muzeyi bor. Me'moriy yodgorliklardan Avliyo Yekaterina (XIV asr oxiri — XV asr boşi), Avliyo Yakov (XIV asr) va Avliyo Mixail (1750–1762) çerkovlari maşhur; söngisining «Katta Mixel» deb ataluvçi minorasi 132 m balandlikka ega.
Rusça Vikipediyaga köra, şahar nomi bilan ikki asteroid va gamburger buterbrodi atalgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Gamburg // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/4107 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAGamburg. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/4107
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/4107
Manbalar
2 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Гамбургru.wikipedia.org
- 2ÖzME, 2-jild, 71-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 71-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.