Gançkorlik
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 88-b. — ziyouz.com
Gançkorlik— badiiy hunarmandlik turi; amaliy san'atning gançda işlaş b-n boğliq sohasi. Binolarni bezaşda, me'moriy detallar işlaşda, de.vor va şiftlarni suvaşda, bezak şakllar hamda öyma naqş va tasvirlar yaratişda keng qöllaniladi. G.da bezak ikki usulda bajariladi: uymakori usulida bino devori ganç suvoq qilinib, bezatiladigan qismiga naqş işlanadi (q. Ganç öymakorligi); qolipaki usulida tayyor bezak ganç taxtalarida bezatiladigan sirtga örnatiladi. Qolipaki usuli bezakni birdaniga köp mikdorda tayyorlaş imkonini beradi (hozir korxonalarda qoliplar yordamida ham köp nusxada tayyorlanadi). Özbekistan hududida gançning mulligi hamda unda işlaşning qulayligi G.ni qadimdan maxsus kasb sifatida şakllanişiga sabab bölgan; mahobatli binolar qurilişi va umuman me'morlik, amaliy va tasviriy san'at rivoji b-n uzviy boğliq holda rivojlangan. Qadimdan toş, ğişt, sopol, yoğoç b-n bir qatorda gançdan ham keng foydalanilgan; uyma naqş va tasvir işlaşga qulayligi esa ganç öymakorligini rivojlantirgan.
Q.: Ganç öymakorligi
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАНЧКОРЛИК— бадиий ҳунармандлик тури; амалий санъатнинг ганчда ишлаш б-н боғлиқ соҳаси. Биноларни безашда, меъморий деталлар ишлашда, де.вор ва шифтларни сувашда, безак шакллар ҳамда ўйма нақш ва тасвирлар яратишда кенг қўлланилади. Г.да безак икки усулда бажарилади: уймакори усулида бино девори ганч сувоқ қилиниб, безатиладиган қисмига нақш ишланади (қ. Ганч ўймакорлиги); қолипаки усулида тайёр безак ганч тахталарида безатиладиган сиртга ўрнатилади. Қолипаки усули безакни бирданига кўп микдорда тайёрлаш имконини беради (ҳозир корхоналарда қолиплар ёрдамида ҳам кўп нусхада тайёрланади). Ўзбекистан ҳудудида ганчнинг муллиги ҳамда унда ишлашнинг қулайлиги Г.ни қадимдан махсус касб сифатида шаклланишига сабаб бўлган; маҳобатли бинолар қурилиши ва умуман меъморлик, амалий ва тасвирий санъат ривожи б-н узвий боғлиқ ҳолда ривожланган. Қадимдан тош, ғишт, сопол, ёғоч б-н бир қаторда ганчдан ҳам кенг фойдаланилган; уйма нақш ва тасвир ишлашга қулайлиги эса ганч ўймакорлигини ривожлантирган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.