Gandimiyon şartnomasi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 84-b. — ziyouz.com
Gandimiyon şartnomasi -Rossiya qöşinlari 1873 y. bahorida Xivani egallagandan söng, 1873 y. 12 avg. da Rossiya b-n Xiva xonligi örtasida (Xiva yaqinidagi Gandimiyon (Gandumkon) qişloğidagi xonning yozgi begala) tuzilgan şartnoma. Şartnomaga köra, xon rus podşosining vassaliga aylandi va mustaqil taşqi siyosat yurgizişdan mahrum etiddi. Amudaryoning öng qirğoğidagi yerlar Rossiyaga ötdi va u yerda Amudaryo bölimi taşkil etilib, Turkiston general-gubernatorligi tarkibiga kiritildi. Bölim boşliğiga Xiva hukumatining faoliyatini kuzatib turiş topşirildi. G. ş.ga binoan rus savdo kemalarining Amudaryoda erkin harakat qilişi uçun imtiyozli huquq berildi. Rus sanoatçi va savdogarlari butun xonlik hududida bojsiz savdo kiliş, yer sotib oliş, sanoat korxonalarini quriş huquqini oldi. Rus fuqarolarini mahalliy sudlar sud qilolmaydigan böldi. Bundan taşqari, xon Rossiya hukumatiga 2 mln. 200 ming söm tovon tölaş majburiyatini oldi. Şunday qilib, G. ş. Xiva xonligini Rossiyaning mustamlakasiga aylantirib qöydi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАНДИМИЁН ШАРТНОМАСИ -Россия қўшинлари 1873 й. баҳорида Хивани эгаллагандан сўнг, 1873 й. 12 авг. да Россия б-н Хива хонлиги ўртасида (Хива яқинидаги Гандимиён (Гандумкон) қишлоғидаги хоннинг ёзги бегала) тузилган шартнома. Шартномага кўра, хон рус подшосининг вассалига айланди ва мустақил ташқи сиёсат юргизишдан маҳрум этидди. Амударёнинг ўнг қирғоғидаги ерлар Россияга ўтди ва у ерда Амударё бўлими ташкил этилиб, Туркистон генерал-губернаторлиги таркибига киритилди. Бўлим бошлиғига Хива ҳукуматининг фаолиятини кузатиб туриш топширилди. Г. ш.га биноан рус савдо кемаларининг Амударёда эркин ҳаракат қилиши учун имтиёзли ҳуқуқ берилди. Рус саноатчи ва савдогарлари бутун хонлик ҳудудида божсиз савдо килиш, ер сотиб олиш, саноат корхоналарини қуриш ҳуқуқини олди. Рус фуқароларини маҳаллий судлар суд қилолмайдиган бўлди. Бундан ташқари, хон Россия ҳукуматига 2 млн. 200 минг сўм товон тўлаш мажбуриятини олди. Шундай қилиб, Г. ш. Хива хонлигини Россиянинг мустамлакасига айлантириб қўйди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.