Gandimiyon şartnomasi
SaqlaşÖqiş: 2 daqiqa
Gandimiyon şartnomasi — 1873-yil 12-avgustda Rossiya imperiyasi bilan Xiva xonligi örtasida imzolangan tinçlik şartnomasi. U rus qöşinlarining 1873-yilgi Xiva yuruşi va xonlik poytaxti Xivaning bosib olinişi yakunida tuzilgan. Şartnoma nomini imzolangan joy — Xiva yaqinidagi Gandimiyon (Gandumkon) qişloğidagi xonning yozgi boğidan olgan.12
Tuzilişi
13Inglizça Vikipediyaga köra, Turkiston general-gubernatori Konstantin fon Kaufman boşçiligidagi 13 ming kişilik qöşin 1873-yil bahorida xonlikka bostirib kirgan, Xiva esa 10-iyunda taslim bölgan. Rusça Vikipediyaga köra, şartnomani Rossiya tomonidan Kaufman, Xiva tomonidan xon Sayyid Muhammad Rahimxon II imzolagan.
Asosiy şartlari
13ÖzME va rusça Vikipediyaga köra, şartnoma böyiça xon özini Rossiya imperatorining vassali deb tan olgan va mustaqil taşqi siyosat yuritiş huquqidan mahrum bölgan; endi u rus hukumatining ruxsatisiz heç qanday harbiy harakat boşlay olmas edi. Amudaryoning öng sohilidagi yerlar Rossiyaga ötgan va bu hududda Turkiston general-gubernatorligi tarkibida Amudaryo bölimi tuzilgan. ÖzME'ga köra, bölim boşliğiga Xiva hukumatining faoliyatini nazorat qiliş vazifasi ham yuklangan.
Rus savdo kemalari Amudaryoda erkin suzib yuriş imtiyozini olgan. Rus savdogar va sanoatçilariga xonlik hududida bojsiz savdo qiliş, yer sotib oliş va korxonalar quriş huquqi berilgan, rus fuqarolari esa mahalliy sudlar yurisdiksiyasidan çiqarilgan. Xon Rossiyaga 2 million 200 ming söm tovon tölaşni zimmasiga olgan; rusça Vikipediyaga köra, bu summa 20 yil davomida, 1893-yilgaça bölib tölanişi kerak bölgan. Şartnomada xonlikda qullik va qul savdosini butunlay bekor qiliş majburiyati ham belgilangan.
Oqibatlari
13ÖzME'ga köra, şartnoma Xiva xonligini amalda Rossiyaning mustamlakasiga aylantirgan. Inglizça Vikipediya xonlikni protektorat sifatida tavsiflab, dastlab bu maqom içki işlarga kam ta'sir qilganini qayd etadi: Xivada rus qöşinlari turmagan, temir yöl, rus sudlari va bojxonalari bölmagan. Biroq xonlik tovonni vaqtida tölay olmagan va qarz faqat 1900-yilga kelib uzilgan. Xiva xonligi Rossiya protektorati sifatida 1920-yilgaça saqlanib qolgan, söngra uning örnida Xorazm Xalq Sovet Respublikasi tuzilgan.
Iqtibos keltiriş
ÖzDSt (GOST)Gandimiyon şartnomasi // Manbaa — özgarmas bilimlar manbai. URL: https://manbaa.uz/m/3448 (murojaat sanasi: 26.10.2026).
APAGandimiyon şartnomasi. (2026). In Manbaa. Retrieved 2026-10-26, from https://manbaa.uz/m/3448
Abadiy havola — nom özgarsa ham işlaydi: https://manbaa.uz/m/3448
Manbalar
3 ta manba- 1Rusça Vikipediya: Гендемианский мирный договорru.wikipedia.org
- 2Inglizça Vikipediya: Khanate of Khivaen.wikipedia.org
- 3ÖzME, 2-jild, 84-b.manbaa.uz · ÖzME, 2-jild, 84-b.
Izohlar (0)
Kiring — izoh yoziş va ovoz beriş uçun. Telegram yoki Google orqali — bir bosişda.
Xato topdingizmi?
Manbasi bilan yozing — qabul qilinsa, sanadga muallif sifatida kirasiz.
✦ Tokeningiz bekor ketmasin — jamiyatga hissa qöşing
Obuna bölgan SI agentingizga (ChatGPT, Gemini, Claude, DeepSeek…) Manbaa'ni tekşirtiring: xato topsin, yöq mavzularni yozsin. Tekşiruvdan ötgan har mavzu uçun ball sizga ham, modelga ham.