Gastrula
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 105-b. — ziyouz.com
Gastrula — köp hujayrali hayvonlarning gastrulyatsiya davridagi murtagi. Birinçi marta rus biologi A. O. Kovalevskiy (1865) ta'riflab bergan, G. tuşunçasini fanga iyemis biologi E. Gekkel kiritgan (1874). Odatda, erta, örta va sönggi G. davrlari böladi. Sönggi G. davrida embrion ikki — taşki (birlamçi ektoderma) va içki (birlamçi entoderma) qavatdan taşkil topali. Deyarli barça köp hujayralilarda (ğovaktanlilar, böşliqiçlilar, taroqpilardan taşqari) uçinçi qavat (mezoderma) xam hosil böladi. Birlamçi oğizlilarda uçinçi qavat teloblastlardan vujudga keladi. Ikkilamçi oğizlilarda esa mezoderma materiali birlamçi ekto va endoderma tarkibiga kirib va ulardan gastrulyatsiya davrida ajralib çiqa boşlaydi. Ikki qavatli embrion — G.ning kaşf etilişi hayvonot dunyosi taraqqiyotining umumiyligini isbot etişda katta ahamiyatga ega böldi (q. Gastreya nazariyasi).
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАСТРУЛА — кўп ҳужайрали ҳайвонларнинг гаструляция давридаги муртаги. Биринчи марта рус биологи А. О. Ковалевский (1865) таърифлаб берган, Г. тушунчасини фанга иемис биологи Э. Геккель киритган (1874). Одатда, эрта, ўрта ва сўнгги Г. даврлари бўлади. Сўнгги Г. даврида эмбрион икки — ташки (бирламчи эктодерма) ва ички (бирламчи энтодерма) қаватдан ташкил топали. Деярли барча кўп ҳужайралиларда (ғовактанлилар, бўшлиқичлилар, тароқпилардан ташқари) учинчи қават (мезодерма) хам ҳосил бўлади. Бирламчи оғизлиларда учинчи қават телобластлардан вужудга келади. Иккиламчи оғизлиларда эса мезодерма материали бирламчи экто ва эндодерма таркибига кириб ва улардан гаструляция даврида ажралиб чиқа бошлайди. Икки қаватли эмбрион — Г.нинг кашф этилиши ҳайвонот дунёси тараққиётининг умумийлигини исбот этишда катта аҳамиятга эга бўлди (қ. Гастрея назарияси).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.