Gavda temperaturasi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 9-b. — ziyouz.com
Gavda temperaturasi - odam va issiq qonli hayvonlar haroratining körsatkiçi; organizmda issiqlik uzluksiz hosil bölişi va atrofga çiqarib turilişi tufayli G. t. doim bir xidda saqlanadi. Organizmning içki muhit va teri t-rasi farq qilinadi. Içki a'zolar t-rasi unda keçadigan biokimyoviy jarayonlar jadalligiga qarab özgarib turadi. Jigar harorati yuqori (39° gaça), teri t-rasi içki a'zolar t-rasiga nisbatan ança past böladi. Odatda qöltiq, ba'zan oğiz böşliği, töğri içak t-rasi ölçanadi. Odamda G. t. qöltiqdan ölçanganda aksari 36—36,8° böladi (ba'zi kişilarda 36° dan sal past yoki 37°dan sal yuqori bölişi mumkin). Gavda sirtidagi harorat içki a'zolar t-rasidan ança past. G. t. töğri içakdan ölçanganda qöltiqdagiga nisbatan 0,5—0,8° ortiq çiqişining sababi ham şu. G. t. kun böyi ozgina özgarib turadi, ertalab kamroq, kunduzi soat 12—16 larda yuqoriroq böladi. Taşqi muhit şaroitlari no-qulay bölganida yoki kişi jismoniy zöriqqanda, şuningdek turli kasalliklarda yoki termoregulyatsiya buzilganda (gipertermiya) G. t. özgaradi. Köpinça yalliğlaniş va yuqumli kasalliklar haroratning kötarilişi b-n keçadi (q. Isitma), kasallikka taşhis qöyişda buning ahamiyati katta. Turli zaharlanişlar, tinkani quritadigan kasalliklarda G.t.ning pasayişi (gipotermiya) kuzatiladi. G.t. tibbiyot termometri b-n ölçanadi.
Q.: Isitma
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАВДА ТЕМПЕРАТУРАСИ - одам ва иссиқ қонли ҳайвонлар ҳароратининг кўрсаткичи; организмда иссиқлик узлуксиз ҳосил бўлиши ва атрофга чиқариб турилиши туфайли Г. т. доим бир хидда сақланади. Организмнинг ички муҳит ва тери т-раси фарқ қилинади. Ички аъзолар т-раси унда кечадиган биокимёвий жараёнлар жадаллигига қараб ўзгариб туради. Жигар ҳарорати юқори (39° гача), тери т-раси ички аъзолар т-расига нисбатан анча паст бўлади. Одатда қўлтиқ, баъзан оғиз бўшлиғи, тўғри ичак т-раси ўлчанади. Одамда Г. т. қўлтиқдан ўлчанганда аксари 36—36,8° бўлади (баъзи кишиларда 36° дан сал паст ёки 37°дан сал юқори бўлиши мумкин). Гавда сиртидаги ҳарорат ички аъзолар т-расидан анча паст. Г. т. тўғри ичакдан ўлчанганда қўлтиқдагига нисбатан 0,5—0,8° ортиқ чиқишининг сабаби ҳам шу. Г. т. кун бўйи озгина ўзгариб туради, эрталаб камроқ, кундузи соат 12—16 ларда юқорироқ бўлади. Ташқи муҳит шароитлари но-қулай бўлганида ёки киши жисмоний зўриққанда, шунингдек турли касалликларда ёки терморегуляция бузилганда (гипертермия) Г. т. ўзгаради. Кўпинча яллиғланиш ва юқумли касалликлар ҳароратнинг кўтарилиши б-н кечади (қ. Иситма), касалликка ташҳис қўйишда бунинг аҳамияти катта. Турли заҳарланишлар, тинкани қуритадиган касалликларда Г.т.нинг пасайиши (гипотермия) кузатилади. Г.т. тиббиёт термометри б-н ўлчанади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.