Ğavvoslik
Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 1–2-b. — ziyouz.com
Ğavvoslik — suv ostida turli i.t. va amaliy işlarni bajariş maqsadida odamlar (ğavvoslar)ni maxsus STON LIY PEDIYASI FI ensiklopediyasi» y naşriyoti YENT utolaa, tanişib çiqiş maqsadida maqsadda foydalaniş (sotiş, qonunan taqiqlanadi. kiyimlarda suv ostiga tuşiriş bilan boğliq faoliyat sohasi. Qadimda (ayrim joylarda hozir ham) odamlar suvga heç qanday vositalarsiz, nafasini 1—2 min. içiga yutib, 20—30 m çuqurlikkaça şönğiganlar. Keyinçalik nafas oliş uçun qamiş nay, havo töldirilgan meş, havo yostiği işlatiladigan böldi. 18-a. oxirlarida havo nasosi ixtiro qilinganidan keyin Ğ. jihozlari qöllanila boşladi (q. Skafandr).
Ğ. texnikasi suv içida turli işlarni bajariş uçun möljallangan kiyimboş va asbob uskunalardan iborat. Nafas olinadigan gaz aralaşmasi bilan ta'minlaş usuliga köra, Ğ. kiyimi ayrim va biriktirilgan, nafas oliş sxemasi böyiça ventilyatsiyalanuvçi, gaz aralaşmasining tarkibiga köra, havoli, kislorodli, azot-kislorodli, geli-kislorodli va b.ga bölinadi. Ğ. kiyimining havo va suv ötkazmaydigan qobiq hosil qiluvçi va ğavvosni taşqi muhit ta'siridan saqlovçi qismi skafandr deyiladi. Bu kiyimda ğavvos şlang orqali tepadan beriladigan siqilgan havo bilan nafas oladi, maxsus klapan orqali nafas çiqaradi. 100 m gaça çuqurlikka havo-kislorodli, 100—300 m va undan çuqurga geli-kislorodli kiyimda tuşiladi. 20-a. 30-y.lari boşida ayrim kislorodli nafas oliş agtarati örnatilgan Ğ. kiyimi, 40-y.larda esa havo-ballon apparatli Ğ. kiyimi — akvalang paydo böldi, 60-y.larda ğavvoslarning suv ostida uzoq turişiga imkon beradigan suv osti uy-lab.lari işlab çiqildi. Keyinçalik Ğ. vositalari ança takomillaştirildi.
Ğavvosni suvga tuşiriş, uning suv tagida işlaşi va uni yuqoriga çiqarib oliş uçun Ğ. kompressori, havo yuboriş qurilmasi, tuşiriş-çiqa-ib oliş qurilmasi, signalizatsiya, aloqa va yoritiş vositasi, gidrolokatorlar işlatiladi.
Vazifasiga köra, Ğ. işlari avariyaqutqariş, kemani kötariş, kemani ta'mirlaş va suv osti texnikasi kabi işlarga bölinadi.
Q.: Skafandr
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ҒАВВОСЛИК — сув остида турли и.т. ва амалий ишларни бажариш мақсадида одамлар (ғаввослар)ни махсус СТОН ЛИЙ ПЕДИЯСИ ФИ энциклопедияси» й нашриёти ЕНТ утолаа, танишиб чиқиш мақсадида мақсадда фойдаланиш (сотиш, қонунан тақиқланади. кийимларда сув остига тушириш билан боғлиқ фаолият соҳаси. Қадимда (айрим жойларда ҳозир ҳам) одамлар сувга ҳеч қандай воситаларсиз, нафасини 1—2 мин. ичига ютиб, 20—30 м чуқурликкача шўнғиганлар. Кейинчалик нафас олиш учун қамиш най, ҳаво тўлдирилган меш, ҳаво ёстиғи ишлатиладиган бўлди. 18-а. охирларида ҳаво насоси ихтиро қилинганидан кейин Ғ. жиҳозлари қўлланила бошлади (қ. Скафандр).
Ғ. техникаси сув ичида турли ишларни бажариш учун мўлжалланган кийимбош ва асбоб ускуналардан иборат. Нафас олинадиган газ аралашмаси билан таъминлаш усулига кўра, Ғ. кийими айрим ва бириктирилган, нафас олиш схемаси бўйича вентиляцияланувчи, газ аралашмасининг таркибига кўра, ҳаволи, кислородли, азот-кислородли, гели-кислородли ва б.га бўлинади. Ғ. кийимининг ҳаво ва сув ўтказмайдиган қобиқ ҳосил қилувчи ва ғаввосни ташқи муҳит таъсиридан сақловчи қисми скафандр дейилади. Бу кийимда ғаввос шланг орқали тепадан бериладиган сиқилган ҳаво билан нафас олади, махсус клапан орқали нафас чиқаради. 100 м гача чуқурликка ҳаво-кислородли, 100—300 м ва ундан чуқурга гели-кислородли кийимда тушилади. 20-а. 30-й.лари бошида айрим кислородли нафас олиш агтарати ўрнатилган Ғ. кийими, 40-й.ларда эса ҳаво-баллон аппаратли Ғ. кийими — акваланг пайдо бўлди, 60-й.ларда ғаввосларнинг сув остида узоқ туришига имкон берадиган сув ости уй-лаб.лари ишлаб чиқилди. Кейинчалик Ғ. воситалари анча такомиллаштирилди.
Ғаввосни сувга тушириш, унинг сув тагида ишлаши ва уни юқорига чиқариб олиш учун Ғ. компрессори, ҳаво юбориш қурилмаси, тушириш-чиқа-иб олиш қурилмаси, сигнализация, алоқа ва ёритиш воситаси, гидролокаторлар ишлатилади.
Вазифасига кўра, Ғ. ишлари аварияқутқариш, кемани кўтариш, кемани таъмирлаш ва сув ости техникаси каби ишларга бўлинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.