Skafandr
Manba: ÖzME, 7-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 442-b. — ziyouz.com
Skafandr [yun. skaphe — qayiq va aner(andros) — odam] — uçuvçi, kosmonavt, astronavt va ğavvoslarning germetik kiyimi. Odamning havosi siyrak atmosferada, kosmik fazo va suv ostida işlaşiga imkon beradi, atmosfera rejimini (bosim, tra, namlik va gaz tarkibini) ma'lum darajada saqlab turadi. S.ning qutqaruv işlari va kosmik parvozlar uçun möljallangan xillari bor. Qutqaruv Si samolyot yoki kosmik kema kabinasining germetikligi buzilganda, juda balandda katga tezlik b-n uçiş paytida katapultalanganda hamda yuqori va past trali şaroitda uçuvçi va kosmonavtlarnig hayotini saklab qoliş uçun işlatiladi. U yumşoq germetik kiyimboş, qattiq şlem, etik va qölqopdan iborat. Havo S. içiga siqiq havo manbai (mas, dvigatel kompressori)dan keladi. Havo berk kontur böylab aylanib yuradigan (regeneratsion) S. ham bor. Bunda havo maxsus moslamalar b-n tozalab turiladi. Kosmik S. kosmonavtning oçiq kosmik fazoda yoki boşqa sayyora sirtida uzok, muddat bölişini ta'minlaydi. Bunday S.qattiq yoki yumşoq bölişi mumkin. Kosmonavt mustaqil tizimdan yoki kosmik kema bortidagi tizimdan şlang orqali kislorod b-n ta'minlanadi. Bunday S.da traning keskin özgarişi va radiatsiyadan kosmonavtni asrovçi qobiq böladi. U harakatlaniş va oriyentatsiya vositalari b-n, kosmonavtning ahvoli va asosiy fiziologik körsatkiçlarini Yerdan turib nazorat qilib borişga imkon beradigan biotelemetrik tizim b-n ta'minlanişi şart. Ğavvoslar kiyadigan S. rezinalangan matodan tikiladi, şlemi metalldan yasaladi; u juda çuqur suvda işlaşga imkon beradigan zirhli apparat b-n ta'minlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
СКАФАНДР [юн. skaphe — қайиқ ва aner(andros) — одам] — учувчи, космонавт, астронавт ва ғаввосларнинг герметик кийими. Одамнинг ҳавоси сийрак атмосферада, космик фазо ва сув остида ишлашига имкон беради, атмосфера режимини (босим, тра, намлик ва газ таркибини) маълум даражада сақлаб туради. С.нинг қутқарув ишлари ва космик парвозлар учун мўлжалланган хиллари бор. Қутқарув Си самолёт ёки космик кема кабинасининг герметиклиги бузилганда, жуда баландда катга тезлик б-н учиш пайтида катапульталанганда ҳамда юқори ва паст трали шароитда учувчи ва космонавтларниг ҳаётини саклаб қолиш учун ишлатилади. У юмшоқ герметик кийимбош, қаттиқ шлем, этик ва қўлқопдан иборат. Ҳаво С. ичига сиқиқ ҳаво манбаи (мас, двигатель компрессори)дан келади. Ҳаво берк контур бўйлаб айланиб юрадиган (регенерацион) С. ҳам бор. Бунда ҳаво махсус мосламалар б-н тозалаб турилади. Космик С. космонавтнинг очиқ космик фазода ёки бошқа сайёра сиртида узок, муддат бўлишини таъминлайди. Бундай С.қаттиқ ёки юмшоқ бўлиши мумкин. Космонавт мустақил тизимдан ёки космик кема бортидаги тизимдан шланг орқали кислород б-н таъминланади. Бундай С.да транинг кескин ўзгариши ва радиациядан космонавтни асровчи қобиқ бўлади. У ҳаракатланиш ва ориентация воситалари б-н, космонавтнинг аҳволи ва асосий физиологик кўрсаткичларини Ердан туриб назорат қилиб боришга имкон берадиган биотелеметрик тизим б-н таъминланиши шарт. Ғаввослар киядиган С. резиналанган матодан тикилади, шлеми металлдан ясалади; у жуда чуқур сувда ишлашга имкон берадиган зирҳли аппарат б-н таъминланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.