Gaz analizi
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 17-b. — ziyouz.com
Gaz analizi — analitik kimyoning bir sohasi. Bunda gaz aralaşmalarining tarkibi sifat va miqdor jihatdan aniklanadi. Gaz aralaşmasini analiz qilişda kimyoviy, fizik-kimyoviy va fizik usullar qöllaniladi. Kimyoviy reaksiyalarga asoslangan usulda gaz aralaşmasida qanday moddalar borligini biliş uçun u maxsus reagentlar (yoki reagent şimdirilgan qoğozlar)dan ötkaziladi. Mac, gaz aralaşmasida vodorod sulfid borligini biliş uçun aralaşma qörğoşin atsetat eritmasi (yoki öşa eritma şimdirilgan qoğoz)dan ötkaziladi. Aralaşmada vodorod sulfid bölsa, reagent (yoki qoğoz) qorayadi. Gazlar miqdorini aniqdaş uçun aralaşma yutuvçi moddalar solingan maxsus idişlardan ötkaziladi. Eritma solingan idişning tajribadan avvalgi va keyingi oğirligi soliştirilib, yutuvçi moddaga qança gaz yutilganligi aniklanadi. Metallurgiya, kimyo sanoati va neftni qayta işlaş sanoatida yoniş jarayonlarini nazorat qilişda maxsus adsorbsion yoki absorbsion xromatograf qurilmalaridan foydalaniladi. Tarkibi noma'lum gaz aralaşmasi analiz qilinişi uçun ma'lum hajmli maxsus idişlardan avtomatik gaz analizi yurituvçi biron bir sof inert gaz (maye, H2, Ne, Ag)da suyultirilib tarkib va körsatgiçlari oldindan ma'lum bölgan sorbentlardan ötkaziladi. Tabiiyki turli yutiliş hajm va sifat körsatkiçlarga ega bölgan har bir gaz boşqalari b-n aralaşmalarda vaqg va hajm birligi miqdorida uşbu sorbentdan ajralib töxtalib ötadi va sezgir qurilmalardan ötganda bajaruvçi mexanizmlar öta aniqpik b-n uni yozib oladi. Zamonaviy xromatograflar EHM yordamida mukammallaşgan bölib, ular gazlar yordamida gaz va uglevodorodlar aralaşmalarini 0,1—1,0% gaça aniqlik b-n analiz qiliş imkoniyatini beradi (q. Gaz analizatori). Gaz aralaşmasini aniqlaş uçun usulni tanlaş gaz aralaşmasining taxminiy tarkibiga boğliq. Fan va texnikada gaz analizi usulining aniklik, sezgirlik darajasi va aniqlaniş tezligi muhim ahamiyatga ega.
Q.: Gaz analizatori
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГАЗ АНАЛИЗИ — аналитик кимёнинг бир соҳаси. Бунда газ аралашмаларининг таркиби сифат ва миқдор жиҳатдан аникланади. Газ аралашмасини анализ қилишда кимёвий, физик-кимёвий ва физик усуллар қўлланилади. Кимёвий реакцияларга асосланган усулда газ аралашмасида қандай моддалар борлигини билиш учун у махсус реагентлар (ёки реагент шимдирилган қоғозлар)дан ўтказилади. Mac, газ аралашмасида водород сульфид борлигини билиш учун аралашма қўрғошин ацетат эритмаси (ёки ўша эритма шимдирилган қоғоз)дан ўтказилади. Аралашмада водород сульфид бўлса, реагент (ёки қоғоз) қораяди. Газлар миқдорини аниқдаш учун аралашма ютувчи моддалар солинган махсус идишлардан ўтказилади. Эритма солинган идишнинг тажрибадан аввалги ва кейинги оғирлиги солиштирилиб, ютувчи моддага қанча газ ютилганлиги аникланади. Металлургия, кимё саноати ва нефтни қайта ишлаш саноатида ёниш жараёнларини назорат қилишда махсус адсорбцион ёки абсорбцион хроматограф қурилмаларидан фойдаланилади. Таркиби номаълум газ аралашмаси анализ қилиниши учун маълум ҳажмли махсус идишлардан автоматик газ анализи юритувчи бирон бир соф инерт газ (мае, Н2, Не, Аг)да суюлтирилиб таркиб ва кўрсатгичлари олдиндан маълум бўлган сорбентлардан ўтказилади. Табиийки турли ютилиш ҳажм ва сифат кўрсаткичларга эга бўлган ҳар бир газ бошқалари б-н аралашмаларда вақг ва ҳажм бирлиги миқдорида ушбу сорбентдан ажралиб тўхталиб ўтади ва сезгир қурилмалардан ўтганда бажарувчи механизмлар ўта аниқпик б-н уни ёзиб олади. Замонавий хроматографлар ЭҲМ ёрдамида мукаммаллашган бўлиб, улар газлар ёрдамида газ ва углеводородлар аралашмаларини 0,1—1,0% гача аниқлик б-н анализ қилиш имкониятини беради (қ. Газ анализаторы). Газ аралашмасини аниқлаш учун усулни танлаш газ аралашмасининг тахминий таркибига боғлиқ. Фан ва техникада газ анализи усулининг аниклик, сезгирлик даражаси ва аниқланиш тезлиги муҳим аҳамиятга эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.