Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Gazli zilzilasi

    Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 38-b. — ziyouz.com

    Gazli zilzilasi - Yer kurrasidagi kuçli zilzilalardan biri. Buxoro ş.ning şim. ğarbida 1976 y. 8 apr.da mahalliy vaqt b-n soat 7 dan 41 min. ötganda bölgan. Zilzila magnitudasi Rixter şkalasi böyiça M—7,0. Epi-sentrda kuçi 8—9 ball bölgan. Epitsentr yaqiniga joylaşgan Gazli ş. qattiq şikastlangan. 17 may kuni takrorlangan zilzila Gazli ş.ni vayronaga aylantirdi. Zilzila magnitudasi energiyasi M—7,3, kuçi 9 balldan oşdi. Har ikkala tebranişning mar-kazi yer yuzasidan 20 va 25 km çuqurlikda joylaşgan. Zilzila öçoğining uz. 60 km, kengligi 20 km. Ketma-ket bölgan tebranişlar kuçi Buxoro, Romitanda 7 ball, Kogon, Zarafşon, Tomdibuloq, Qoraköl, Çorjöyda 6 ball, Navoiy, Kattaqörğon, Samarqand, Jizzax hamda Xiva, Beruniy, Urgançda 5 ball, Toşkent, Olmaliq, Angren, Denov, Termizda 4 ball, Nukus, Andijon, Farğonada 3 ballga yetdi. G. z. epitsentri Gazli ş.dan 20 km şim. dagi Qoraqir etaklarida bölgan. Bu joyda yer qa'ridan Jan. Tyanşan seysmogen yer yoriqlari zonasi ötgan. Zamonaviy tektonik harakatlarning kuçayişi natijasida seysmogen siniq-lar böyiça jan.- şarkdan şim.-ğarb tomonga keskin siljişlar G. z.ga sabab bölgan. Zilziladan keyin tuzilgan seysmik r-nlaştiriş xaritasida Gazli atroflarida zilzilaning kuçi 9 balldan ortiq bölgan. 1984 y. 20 mart-dagi takror zilzilada 15—20 km çuqurlikdagi seysmogen yoriqlar tektonik harakatlarning faollaşişi natijasida yer yuzasigaça çiqhan. Yoriqlardan qum aralaş suv otilgan. Epitsentr va uning yon atrofida zilzila şiddatli bölganligi tufayli bino va inşootlar vayronaga aylangan. Qoraqir kölining tubi kötarilib yoriqlarning kengligi 60—70 sm gaça yetgan. Yer yoriqparidan otilib çiqqan suvning issikligi 45°—46° bölgan. Boşqa joylarda esa suv keskin kamaygan. Zilzilaning magnitudasi uning öçoğida M—7,2, epitsentrda kuçi 10 ballga yetgan. 1976 y.dagi zilzilalar singari Gazlida 8—9 ball, Buxoroda 7 ball, Navoiyda 6 ball, Samarqandda 5—6 ball, Urganç, Jizzax, Nukusda 5 ball va Toşkentda 4 ballga yetgan. Zilziladan Gazli ş. butunlay vayron bölgan. Şuningdek, gaz konlaridagi inşootlar, kompressor st-yalar va b. işdan çiqqan. 1976 y.dagi zilzila kabi 1984 y.dagi G. z. ham Jan. Tyanşan seysmogen zonasida paydo böldi (q. Seysmogen zonalar). Ad.: Gazliyskiye zemletryaseniya 1976 i 1984 gg., T., 1986. Raşod Ibrohimov.

    Q.: Seysmogen zonalar

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ГАЗЛИ ЗИЛЗИЛАСИ - Ер куррасидаги кучли зилзилалардан бири. Бухоро ш.нинг шим. ғарбида 1976 й. 8 апр.да маҳаллий вақт б-н соат 7 дан 41 мин. ўтганда бўлган. Зилзила магнитудаси Рихтер шкаласи бўйича М—7,0. Эпи-центрда кучи 8—9 балл бўлган. Эпицентр яқинига жойлашган Газли ш. қаттиқ шикастланган. 17 май куни такрорланган зилзила Газли ш.ни вайронага айлантирди. Зилзила магнитудаси энергияси М—7,3, кучи 9 баллдан ошди. Ҳар иккала тебранишнинг мар-кази ер юзасидан 20 ва 25 км чуқурликда жойлашган. Зилзила ўчоғининг уз. 60 км, кенглиги 20 км. Кетма-кет бўлган тебранишлар кучи Бухоро, Ромитанда 7 балл, Когон, Зарафшон, Томдибулоқ, Қоракўл, Чоржўйда 6 балл, Навоий, Каттақўрғон, Самарқанд, Жиззах ҳамда Хива, Беруний, Урганчда 5 балл, Тошкент, Олмалиқ, Ангрен, Денов, Термизда 4 балл, Нукус, Андижон, Фарғонада 3 баллга етди. Г. з. эпицентри Газли ш.дан 20 км шим. даги Қорақир этакларида бўлган. Бу жойда ер қаъридан Жан. Тяньшан сейсмоген ер ёриқлари зонаси ўтган. Замонавий тектоник ҳаракатларнинг кучайиши натижасида сейсмоген синиқ-лар бўйича жан.- шаркдан шим.-ғарб томонга кескин силжишлар Г. з.га сабаб бўлган. Зилзиладан кейин тузилган сейсмик р-нлаштириш харитасида Газли атрофларида зилзиланинг кучи 9 баллдан ортиқ бўлган. 1984 й. 20 март-даги такрор зилзилада 15—20 км чуқурликдаги сейсмоген ёриқлар тектоник ҳаракатларнинг фаоллашиши натижасида ер юзасигача чиқҳан. Ёриқлардан қум аралаш сув отилган. Эпицентр ва унинг ён атрофида зилзила шиддатли бўлганлиги туфайли бино ва иншоотлар вайронага айланган. Қорақир кўлининг туби кўтарилиб ёриқларнинг кенглиги 60—70 см гача етган. Ер ёриқпаридан отилиб чиққан сувнинг иссиклиги 45°—46° бўлган. Бошқа жойларда эса сув кескин камайган. Зилзиланинг магнитудаси унинг ўчоғида М—7,2, эпицентрда кучи 10 баллга етган. 1976 й.даги зилзилалар сингари Газлида 8—9 балл, Бухорода 7 балл, Навоийда 6 балл, Самарқандда 5—6 балл, Урганч, Жиззах, Нукусда 5 балл ва Тошкентда 4 баллга етган. Зилзиладан Газли ш. бутунлай вайрон бўлган. Шунингдек, газ конларидаги иншоотлар, компрессор ст-ялар ва б. ишдан чиққан. 1976 й.даги зилзила каби 1984 й.даги Г. з. ҳам Жан. Тяньшан сейсмоген зонасида пайдо бўлди (қ. Сейсмоген зоналар). Ад.: Газлийские землетрясения 1976 и 1984 гг., Т., 1986. Рашод Иброҳимов.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.