Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Gegelçilik

    Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 121–122-b. — ziyouz.com

    Gegelçilik — Gegel ta'limotini rivojlantirişga harakat qilgan falsafiy oqim. 19-a.ning 30—40-y. larida Germaniyada vujudga kelgan. G. vakillari diniy masalalar yuzasidan munozaralarda Gegelni ortodoksal teizm ruhida talqin etuvçi konservativ keksa (öng qanot) gegelçilar (Geşel, Daub va b.) va Gegelning «olamiy ruh»i ga qarama-qarşi ravişda ayrim şaxslarning tarixda öz-özini anglaşi ahamiyatini qayd etuvçi yoş (sul qanot) gegelçilar (Ruge, Bruno, Bauer, Feyerbax, Ştraus va b.)dan iborat edi. Öng hamda söl gegelçilar örtasida oraliq gegelçilar (K. Rozenkrans, I. E. Erdman va b.) ham bölgan. K. Marks va F. Engels Gegel dialektik uslubining «ratsional mağzi»ni özlarining tarixii materialistik tuşuniş nazariyalari negiziga quydilar. Fransiyada G.ka Kuzen asos soldi, Ten, Renan, Gamelen, Andler va b. tomonidan rivojlantirildi. Angliyada G.ni Stirling «Gegel siri» asari (1865) b-n boşlab berdi. Bozanket, Mak-Taggart, Xoldeyn (vikont Kloanskiy), Beyli va b. mazkur yönalişga mansub bulganlar. G. Italiyada ham keng rivoj topdi (Joberti, Rosmini, Jentile, Kroçe). Şuningdek Rossiya, slavyan mamlakatlari, Skandinaviya va Gollandiyada keng tarqaldi. Gegel ta'li-moti özga millatlar ongiga uzoq davr mobaynida ta'sir körsatdi. 20-a.ning 20-y.laridan Gegel ğoyalariga qiziqiş borasida yangi davr boşlandi (q. Neogegelçilik).

    Q.: Neogegelçilik

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    ГЕГЕЛЧИЛИК — Гегель таълимотини ривожлантиришга ҳаракат қилган фалсафий оқим. 19-а.нинг 30—40-й. ларида Германияда вужудга келган. Г. вакиллари диний масалалар юзасидан мунозараларда Гегелни ортодоксал теизм руҳида талқин этувчи консерватив кекса (ўнг қанот) гегелчилар (Гешель, Дауб ва б.) ва Гегелнинг «оламий руҳ»и га қарама-қарши равишда айрим шахсларнинг тарихда ўз-ўзини англаши аҳамиятини қайд этувчи ёш (сул қанот) гегелчилар (Руге, Бруно, Бауэр, Фейербах, Штраус ва б.)дан иборат эди. Ўнг ҳамда сўл гегелчилар ўртасида оралиқ гегелчилар (К. Розенкранц, И. Э. Эрдман ва б.) ҳам бўлган. К. Маркс ва Ф. Энгельс Гегель диалектик услубининг «рационал мағзи»ни ўзларининг тарихии материалистик тушуниш назариялари негизига қуйдилар. Францияда Г.ка Кузен асос солди, Тэн, Ренан, Гамелен, Андлер ва б. томонидан ривожлантирилди. Англияда Г.ни Стирлинг «Гегель сири» асари (1865) б-н бошлаб берди. Бозанкет, Мак-Таггарт, Холдейн (виконт Клоанский), Бейли ва б. мазкур йўналишга мансуб булганлар. Г. Италияда ҳам кенг ривож топди (Жоберти, Росмини, Жентиле, Кроче). Шунингдек Россия, славян мамлакатлари, Скандинавия ва Голландияда кенг тарқалди. Гегель таъли-моти ўзга миллатлар онгига узоқ давр мобайнида таъсир кўрсатди. 20-а.нинг 20-й.ларидан Гегель ғояларига қизиқиш борасида янги давр бошланди (қ. Неогегелчилик).

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.