Gekkonsimonlar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 128–129-b. — ziyouz.com
Gekkonsimonlar (Gekkonidae), çangalbarmoqlilar — kaltakesaklar oilasi. Uz. 30 sm ça. Boşi katta, ğadir-budur tangaçalar b-n qoplangan. Oyoqlari yaxşi rivojlangan, barmoqlari keng. Barmoqlarining osti şox plastinkali mayda sörğiçlar (qillar) b-n qoplangan. Sörğiçlari va çangal barmoqlari yordamida G. devor, daraxt, qoya, jar kabi tik joylarda, hatto, oyna betida yura oladi. Dumi sinuvçan, singan qismi qaytadan ösib çiqadi (q. Regeneratsiya). G. tovuş çiqaradi. Rangi oç kulrang yoki töq jigarrang. Ular har xil mayda haşarotlar, liçinkalar, örgimçaklar b-n oziqlanadi. 480 taça turi ma'lum. Tropik, subtropik va mö'tadil iqlimda, jumladan, Qozoğiston, Örta Osiyo, Kavkaz va Qrimda tarqalgan. Ayrim turlari Qizil kitobga kiritilgan. G. tunda faol harakat qiladi. Özbekistonda 8 turi uçraydi. Daşt va çöllarda, loydan qurilgan eski imoratlar devorida yaşaydi. Çöldagi turlari in kovlaydi. Özbekistonda kaltakesaklardan odamlar hazar qiladi. Vaholanki, G. beozor jonivor bölib, zararli haşarotlarni yeb foyda keltiradi. G.ning tipik vakillaridan: Turkiston harom kaltakesagi; taroq barmoqli gekkon, parrak dumli gekkon va b. ma'lum.
Q.: Regeneratsiya, Regeneratsiya
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕККОНСИМОНЛАР (Gekkonidae), чангалбармоқлилар — калтакесаклар оиласи. Уз. 30 см ча. Боши катта, ғадир-будур тангачалар б-н қопланган. Оёқлари яхши ривожланган, бармоқлари кенг. Бармоқларининг ости шох пластинкали майда сўрғичлар (қиллар) б-н қопланган. Сўрғичлари ва чангал бармоқлари ёрдамида Г. девор, дарахт, қоя, жар каби тик жойларда, ҳатто, ойна бетида юра олади. Думи синувчан, синган қисми қайтадан ўсиб чиқади (қ. Регенерация). Г. товуш чиқаради. Ранги оч кулранг ёки тўқ жигарранг. Улар ҳар хил майда ҳашаротлар, личинкалар, ўргимчаклар б-н озиқланади. 480 тача тури маълум. Тропик, субтропик ва мўътадил иқлимда, жумладан, Қозоғистон, Ўрта Осиё, Кавказ ва Қримда тарқалган. Айрим турлари Қизил китобга киритилган. Г. тунда фаол ҳаракат қилади. Ўзбекистонда 8 тури учрайди. Дашт ва чўлларда, лойдан қурилган эски иморатлар деворида яшайди. Чўлдаги турлари ин ковлайди. Ўзбекистонда калтакесаклардан одамлар ҳазар қилади. Ваҳоланки, Г. беозор жонивор бўлиб, зарарли ҳашаротларни еб фойда келтиради. Г.нинг типик вакилларидан: Туркистон ҳаром калтакесаги; тароқ бармоқли геккон, паррак думли геккон ва б. маълум.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.