Geologik xaritalar
Manba: ÖzME, 2-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 200–201-b. — ziyouz.com
Geologik xaritalar - Yer pösti yuqori qismining muayyan uçastkasi geologik tuzilişini tasvirlovçi xaritalar. Geologik syomka va geologik tadqiqotlardan yiğilgan ma'lumotlar asosida tuziladi. G. x. qidiruv, razvedka işlarida asosiy hujjat hisoblanadi. G. x.dan Yer pöstining tuzilişi va toğ jinslari b-n boğliq ruda konlari töğrisida tegişli ma'lumot olinadi. G. x. asli geologik, litologikfatsial, paleogeografik, muhandislik-geologik, gidrokimyoviy, foydali qazilmalar, başoratli, tektonik, metallogenik, magmatik formatsiyalar va b. xaritalarga bölinadi. Asli G. xlarda toğ jinslarining yoşi, tarkibi, yotiş şaroiti turli belgi va ranglarda ifodalanadi. Tektonik xarita — ma'lum joy va vohaning tektonik tuzilişini; metallogenik xarita — metallar va qazilma boyliklarning hosil bulişini hamda ularning tarqalişini; magmatik formatsiyalar xaritasida — magmatik toğ jinslarining formatsiyalari ifodalanadi. Bundan taşqari, maxsus xaritalar (yer osti suvlari, geofizik xaritalar va b.) ham tuziladi. Gidrokimyoviy xarita — suvlarning kimyoviy tarkibini, ulardagi tuzlarning miqdorini, grunt, artezian, mineral suvlarning xususiyatlari va joylanişini aks ettiradi. Gidrogeologik xaritalarda yer osti suvlarining sifati (ta'mi, hidi, çuçukligi, şörligi va b.), yer yuzasidan pastda joylaşgan birinçi suvli qatlam (havza)ning suv beriş xususiyati, yer osti suvlarining turi (grunt, artezian, qatlamlararo, yer usti va karst suvlari) aks ettiriladi. G. x. turt xil masştabda tuziladi (q. Geologik syomka). Yirik masştabli va mufassal xaritalarda stratigrafik kolonka va geologik kesmalar ham beriladi. Özbekiston geologik xaritasi, Özbekistan magmatik formatsiyalari xaritasi, Farğona va Ustyurtning tektonik tuzilişi va neftgazga istiqbolli xaritasi, Özbekistonning paleozoy fundamentining tarkibi va tektonik tuzilişi xaritasi va b. tuzilgan. Ğaybulla Fathullayev.
Q.: Geologik syomka
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГЕОЛОГИК ХАРИТАЛАР - Ер пўсти юқори қисмининг муайян участкаси геологик тузилишини тасвирловчи хариталар. Геологик съёмка ва геологик тадқиқотлардан йиғилган маълумотлар асосида тузилади. Г. х. қидирув, разведка ишларида асосий ҳужжат ҳисобланади. Г. х.дан Ер пўстининг тузилиши ва тоғ жинслари б-н боғлиқ руда конлари тўғрисида тегишли маълумот олинади. Г. х. асли геологик, литологикфациал, палеогеографик, муҳандислик-геологик, гидрокимёвий, фойдали қазилмалар, башоратли, тектоник, металлогеник, магматик формациялар ва б. хариталарга бўлинади. Асли Г. хларда тоғ жинсларининг ёши, таркиби, ётиш шароити турли белги ва рангларда ифодаланади. Тектоник харита — маълум жой ва воҳанинг тектоник тузилишини; металлогеник харита — металлар ва қазилма бойликларнинг ҳосил булишини ҳамда уларнинг тарқалишини; магматик формациялар харитасида — магматик тоғ жинсларининг формациялари ифодаланади. Бундан ташқари, махсус хариталар (ер ости сувлари, геофизик хариталар ва б.) ҳам тузилади. Гидрокимёвий харита — сувларнинг кимёвий таркибини, улардаги тузларнинг миқдорини, грунт, артезиан, минерал сувларнинг хусусиятлари ва жойланишини акс эттиради. Гидрогеологик хариталарда ер ости сувларининг сифати (таъми, ҳиди, чучуклиги, шўрлиги ва б.), ер юзасидан пастда жойлашган биринчи сувли қатлам (ҳавза)нинг сув бериш хусусияти, ер ости сувларининг тури (грунт, артезиан, қатламлараро, ер усти ва карст сувлари) акс эттирилади. Г. х. турт хил масштабда тузилади (қ. Геологик съёмка). Йирик масштабли ва муфассал хариталарда стратиграфик колонка ва геологик кесмалар ҳам берилади. Ўзбекистон геологик харитаси, Ўзбекистан магматик формациялари харитаси, Фарғона ва Устюртнинг тектоник тузилиши ва нефтьгазга истиқболли харитаси, Ўзбекистоннинг палеозой фундаментининг таркиби ва тектоник тузилиши харитаси ва б. тузилган. Ғайбулла Фатҳуллаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.