Ğijduvon

Manba: ÖzME, 11-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 27-b. — ziyouz.com

Ğijduvon — Buxoro viloyati Ğij-duvon tumanidat şahar (1972 y. dan), tuman markazi. Buxoro ş.dan 49 km şim.-şarqda, Buxoro vohasining yuqori qismida joylaşgan. Yaqin t.y. stansiyasi — Qiziltepa (17 km). aholisi 38,6 ming kişi (2003). Ğ. toponimining kelib çiqişi haqida mahalliy aholi orasida turli rivoyatlar mavjud. Şulardan «Kiş tuvon» («kiş» tojikça ekin ekuvçi, «tu-von» — manzil), ya'ni ekin ekadigan dehqonlar manzili yoki «Ğujudehon» — köp qişloklardan taşkil topgan joy ma'nosida izohlaydilar. Şahar hududi va uning atrofi qad.dan dehqonçilik rivojlangan hudud hisoblangan.

Ğ. manbalarda qişloq sifatida 10-a. lardan boşlab tilga olinadi. 15— 18-a. larda Ğijduvon bekligining markazi bölgan. Podşo Rossiyasi mustamlakaçiligi davrida ham Ğ. yirik iqtisodiyijtimoiy markazlardan hisoblangan. 19-a. oxiri — 20-a. boşlarida Ğ.da 15 ta masjid, 55 xusu-siy maktab va madrasa, 3 ta hammom, 300 dan ortiq savdo dökonlari, 24 juvozxona faoliyat körsatgan. Şaharda paxta tozalaş, meva-sabzavot kon-serva, ğişt, pivo va yaxna içimliklar z~dlari, «Buxoroteks» töqi-maçilik korxonasi, MTP, avtokorxonalar, quriliş taşkilotlari, gilam töqiş, poyabzal f-kalari, milliy kulolçilik, qandolatpazlik, kulolçilik, novvoyxonalar. dehqon bozori, madaniy savdo va maişiy xizmat körsatiş şoxobçalari mavjud. Ğ. Buyuk ipak yöli yaqinida joylaşganlngidan .\ unar-mandçilik qadimdan rivojlangan. Şahar kulolçilik. temirçilik, zargarlik, kaştaçilik buyumlari. holvapazlik mahsudotlari bilan maşhur.

Umumiy ta'lim maktablari. linei, quriliş va tibbiyot kasb-hunar kollejlari. tuman markazin kugubxonasi, madaniyat uylari, klub muassasalari, madaniyat va istirohat bogi. muzeylar bor. Stadion. sport saroyn va b. sport inşootlari faoliyat körsatadi. Tuman markaziy kasalxonasi, poliklinika, ayellar konsultatsiyasi. dorixona va b. tibbiy muayesasalar aholiga xizmat körsatadi.

Ğ. muhim transport yöllari yoqasida joylaşgan. Buxoro va viloyatning boşqa yirik şaharlariga avtobuslar qatnaydi. Şaharla 10 dan ziyod tarixiy me'moriy obidalar bor. Şulardap Abduxoliq Ğijluvoniy masjidi va maqbarasi (12- a.). Ulug-bek madrasasn (1432 — 33). Toşmasjid va Dehqonobod xoiaqosi (15 —16-a..tar), Xoja Soktare masjidi (17- a.), Çorsu masjidi va b. maşhur.

Isroil Nazarov. Umar Raşidov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

ҒИЖДУВОН — Бухоро вилояти Ғиж-дувон туманидат шаҳар (1972 й. дан), туман маркази. Бухоро ш.дан 49 км шим.-шарқда, Бухоро воҳасининг юқори қисмида жойлашган. Яқин т.й. станцияси — Қизилтепа (17 км). аҳолиси 38,6 минг киши (2003). Ғ. топонимининг келиб чиқиши ҳақида маҳаллий аҳоли орасида турли ривоятлар мавжуд. Шулардан «Киш тувон» («киш» тожикча экин экувчи, «ту-вон» — манзил), яъни экин экадиган деҳқонлар манзили ёки «Ғужудеҳон» — кўп қишлоклардан ташкил топган жой маъносида изоҳлайдилар. Шаҳар ҳудуди ва унинг атрофи қад.дан деҳқончилик ривожланган ҳудуд ҳисобланган.

Ғ. манбаларда қишлоқ сифатида 10-а. лардан бошлаб тилга олинади. 15— 18-а. ларда Ғиждувон беклигининг маркази бўлган. Подшо Россияси мустамлакачилиги даврида ҳам Ғ. йирик иқтисодийижтимоий марказлардан ҳисобланган. 19-а. охири — 20-а. бошларида Ғ.да 15 та масжид, 55 хусу-сий мактаб ва мадраса, 3 та ҳаммом, 300 дан ортиқ савдо дўконлари, 24 жувозхона фаолият кўрсатган. Шаҳарда пахта тозалаш, мева-сабзавот кон-серва, ғишт, пиво ва яхна ичимликлар з~длари, «Бухоротекс» тўқи-мачилик корхонаси, МТП, автокорхоналар, қурилиш ташкилотлари, гилам тўқиш, пойабзал ф-калари, миллий кулолчилик, қандолатпазлик, кулолчилик, новвойхоналар. деҳқон бозори, маданий савдо ва маиший хизмат кўрсатиш шохобчалари мавжуд. Ғ. Буюк ипак йўли яқинида жойлашганлнгидан .\ унар-мандчилик қадимдан ривожланган. Шаҳар кулолчилик. темирчилик, заргарлик, каштачилик буюмлари. ҳолвапазлик маҳсудотлари билан машҳур.

Умумий таълим мактаблари. линеи, қурилиш ва тиббиёт касб-ҳунар коллежлари. туман марказин кугубхонаси, маданият уйлари, клуб муассасалари, маданият ва истироҳат боги. музейлар бор. Стадион. спорт саройн ва б. спорт иншоотлари фаолият кўрсатади. Туман марказий касалхонаси, поликлиника, аеллар консультацияси. дорихона ва б. тиббий муаесасалар аҳолига хизмат кўрсатади.

Ғ. муҳим транспорт йўллари ёқасида жойлашган. Бухоро ва вилоятнинг бошқа йирик шаҳарларига автобуслар қатнайди. Шаҳарла 10 дан зиёд тарихий меъморий обидалар бор. Шулардап Абдухолиқ Ғижлувоний масжиди ва мақбараси (12- а.). Улуг-бек мадрасасн (1432 — 33). Тошмасжид ва Деҳқонобод хоиақоси (15 —16-а..тар), Хожа Соктаре масжиди (17- а.), Чорсу масжиди ва б. машҳур.

Исроил Назаров. Умар Рашидов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.