Ğijduvon

Ğijduvon — Özbekiston Buxoro viloyatidagi şahar (1972-yildan), Ğijduvon tumanining markazi. Buxoro şahridan 49 km şimoli-şarqda, Buxoro vohasining yuqori qismida joylaşgan.

Arxeologik ma'lumotlarga köra, hozirgi Ğijduvon hududidagi aholi turar joylari arablar bosqinidan oldin paydo bölgan. Ğijduvon qişloği tarixiy yilnomalarda 10-asrdan eslatiladi; u Harkanrud (Qalqonrud) ariqidan suv olgan va Karmana röparasidagi Yuqori Harkanadan farqli ravişda Quyi Harkana deb atalgan. U paytda ham mintaqadagi savdo markazlaridan biri bölib, Somoniylar davlati tarkibida edi.

12-asrda Ğijduvon Buxorodan 6 farsax uzoqlikdagi bozor qişloği bölgan. Qoraxoniylar davrida yaşagan tasavvuf vakili Abduxoliq Ğijduvoniy bu yerdan çiqqani uçun qişloq tanilgan. Ilk örta asrlarda taşkil topgan Tavois şahri 15-asrgaça Ğijduvon bilan raqobatlaşgan, keyinçalik Tavois ahamiyatini yöqotgan.

16-asrdan Şayboniylar davrida Ğijduvon qal'a şahriga aylangan. Ğijduvon jangida Bobur şayboniylardan mağlub bölib, Temuriylarning Movarounnahrdagi hukmronligi tugagan. 1578-yilda Abdullaxon II davrida Zarafşon ustiga 13 arkli köprik qurilgan; u töğon vazifasini ham ötagan. Buxoro amirligi (1758—1920) davrida Ğijduvon savdo markazi bölib qolgan. V. V. Bartoldning yozişiça, u Karmana bekligida alohida amlokdorlikni taşkil etgan. 19-asr oxiri — 20-asr boşlarida şaharda 15 ta masjid, 55 xususiy maktab va madrasa, 3 ta hammom, 300 dan ortiq savdo dökoni faoliyat körsatgan.

Şahar Buxorodan 49 km şimoli-şarqda, Zarafşon daryosi vodiysidagi suğoriladigan paxtaçilik hududida joylaşgan. Eng yaqin temir yöl stansiyasi — Qiziltepa (17 km). M34 avtomobil yöli Ğijduvonni Buxoro, Samarqand va Toşkent bilan boğlaydi.

Manbalarda aholi soni haqida turliça ma'lumotlar bor. Özbekça Vikipediyaga köra, 2004-yilda 40,8 ming kişi, şahar arxitektura bölimi ma'lumotiga köra 2026-yilda 96 300 kişi bölgan. Inglizça Vikipediyada 2003-yilda 38,6 ming, 2016-yilda 43,4 ming kişi deyilgan. Rus tilidagi maqolada 2009-yilda 47 200 kişi körsatilgan. Tilda özbek, tojik va rus tillari qöllanadi; aholining aksariyati özini özbek deb biladi, ayrim keksa oilalar uyda tojikça gaplaşadi. Sovet Ittifoqi qulagaç, şaharda mavjud yahudiy ozçilik Isroil va AQShga köçgan.

Şaharda paxtani qayta işlaş korxonasi bor. Mustaqillikdan keyin paxtaning ahamiyati kamaygani sababli qişloq xöjaligi sabzavot-mevaçilikka ötmoqda. Şaharda paxta tozalaş, meva-sabzavot konserva, ğişt, içimlik zavodlari, „Buxoroteks“ töqimaçilik korxonasi, gilam töqiş va poyabzal fabrikalari, novvoyxonalar, dehqon va çorva bozorlari mavjud. Mahalliy tadbirkorlar Xitoy, Rossiya, Turkiya, Eron va boşqa mamlakatlardan ulgurji tovar olib keladi. Hunarmandlar, ayniqsa kulollar mahalliy iqtisodiyotda muhim örin tutadi.

Ğijduvon kulolçiligi firuza-kök rangi bilan ajralib turadi. Narzullayevlar sulolasining 6-avlodi vakillari bu yerda ijod qiladi; 2000-yilda Abdulla Narzullayev Ğijduvon sirlangan kulolçilik markazini taşkil etgan. Markaz tarkibida kulolçilik muzeyi, galereya, keramika va kaşta ustaxonalari hamda Narzullayevlar uyi bor. Uels şahzodasi Çarlz va Hillari Klinton hunarmandlar işini köriş uçun kelgani aytiladi.

Şaharda 1433-yilda Uluğbek asos solgan madrasa (uning nomi bilan atalgan uçta madrasadan biri) saqlangan; u ikki ayvonli bölib, içki masjid va darsxonadan iborat. Abduxoliq Ğijduvoniy qabristonida yodgorlik örnatilgan. Şuningdek, Toşmasjid, Dehqonobod xonaqosi (15–16-asrlar), Xoja Soktare masjidi (17-asr) va Çorsu masjidi mavjud. Ğijduvon oşxonasi baliq qovuriş va şaşlik bilan maşhur: baliq qovurişdan oldin suyagidan tozalanadi.