Gilam
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 313–314-b. — ziyouz.com
Gilam —badiiy töqimaçilik buyumi; uy jihozi. Gilamçilik mahsuloti. Polga töşaş, devorga osiş, xonani bezaş, isitiş, tovuşni pasaytirişga xizmat qiladi. Qölda gorizontal yoki vertikal dastgoxlarda jun, ipak, kanop, paxta va b. iplardan töqiladi. Töqilişiga köra G.ning patli va patsiz (palos), bezagiga köra naqşli va mavzuli turlari farqlanadi. Naqşli G. mujassamoti handasiy yoki ösimliksimon bezaklar, turli xil belgi-ramzlardan iborat, ayniqsa, islimiy mujassamotlar nihoyatda gözal; mavzuli mujassamotlarda ov manzaralari, gullagan boğlar aks etadi. Yaratilişiga köra, töqima (guli töqiladigan), tikma (guli tikiladigan), bosma (guli böyab bosiladigan) turlari bor. Naqş mujassamoti (handasiy, islimiy, girih va b.) va unda markaziy maydon b-n hoşiyasi orasidagi nisbat, sifati (patli yoki patsizligi, patining uzun-qisqaligi), böyoği, ranglar uyğunligi, xom aşyosi, hajmi G.ning badiiy qimmatini belgilaydi. Qölda va korxonalarda maşinada töqiladigan Markaziy Osiyo, Moldova, Rossiya, Ruminiya va b. G.lari keng tarqalgan (q. Gilamçilik sanoati). Ijro usuli, sifati va mujassamotining murakkabligi b-n qölda töqilgan G.lar betakrordir.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИЛАМ —бадиий тўқимачилик буюми; уй жиҳози. Гиламчилик маҳсулоти. Полга тўшаш, деворга осиш, хонани безаш, иситиш, товушни пасайтиришга хизмат қилади. Қўлда горизонтал ёки вертикал дастгохларда жун, ипак, каноп, пахта ва б. иплардан тўқилади. Тўқилишига кўра Г.нинг патли ва патсиз (палос), безагига кўра нақшли ва мавзули турлари фарқланади. Нақшли Г. мужассамоти ҳандасий ёки ўсимликсимон безаклар, турли хил белги-рамзлардан иборат, айниқса, ислимий мужассамотлар ниҳоятда гўзал; мавзули мужассамотларда ов манзаралари, гуллаган боғлар акс этади. Яратилишига кўра, тўқима (гули тўқиладиган), тикма (гули тикиладиган), босма (гули бўяб босиладиган) турлари бор. Нақш мужассамоти (ҳандасий, ислимий, гириҳ ва б.) ва унда марказий майдон б-н ҳошияси орасидаги нисбат, сифати (патли ёки патсизлиги, патининг узун-қисқалиги), бўёғи, ранглар уйғунлиги, хом ашёси, ҳажми Г.нинг бадиий қимматини белгилайди. Қўлда ва корхоналарда машинада тўқиладиган Марказий Осиё, Молдова, Россия, Руминия ва б. Г.лари кенг тарқалган (қ. Гиламчилик саноати). Ижро усули, сифати ва мужассамотининг мураккаблиги б-н қўлда тўқилган Г.лар бетакрордир.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.