Gilamçilik sanoati
Manba: ÖzME, 3-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 316-b. — ziyouz.com
Gilamçilik sanoati -tabiiy (hayvon juni, ösimlik tolasi) va sun'iy toladan turli xildagi gilamlar işlab çiqaruvçi sanoat tarmoği. Gilamçilik badiiy hunarmandlik sohasi sifatida turli davlatlarda öziga xos şaklda rivojlanib kelgan (q. Gilamçilik). Sanoat tarmoği sifatida 20-a.da şakllandi. Bu davrga kelib gilam töqiydigan maxsus artellar paydo böldi, uni qölda töqişdan asta-sekin maşinada töqişga ötila bordi. Özbekistonda 1978 y.da Xiva gilam töqiş k-ti taşkil etilişi b-n G.s. mahalliy sanoatning muhim tarmoğiga aylandi. Keyinçalik gilam töqiydigan korxonalar sonining ortib borişi natijasida G. s. alohida sanoat tarmoği sifatida ajralib çiqdi. Gilam töqiş ayniqsa mahalliy sanoatdagi eng rivojlangan tarmoqdardan biri hisoblanadi. Buxoro, Şahrisabz, Urgut, Nurota, Bulunğur va b. şaharlardagi korxonalarda qölda töqilgan gilam va paloslarda mahalliy uslub va badiiy usullar saqlanib kelmoqda. Özbekiston mustaqillikni qölga kiritgaç, xalqaro aloqalarning mustahkamlanib borişi b-n G.s. korxonalariga çet mamlakatlar (Angliya, Polşa, Turkiya, Germaniya va b.) yirik firmalarining zamonaviy texnologiyalari va asbob-uskunalari keltirib örnatildi, şuningdek, qöşma korxonalar taşkil etildi (mas, «Xiva gilami» aksiyadorlik jamiyati). Bu korxonalarda işlab çiqarilayotgan mahsulotlar eksportga çiqarilmoqda.
GILBERT (Gilbert) Uolter (1932.21.3, Boston) —amerikalik biokimyogar. Amerika san'at va fan akademiyalari a'zosi (1968 y.dan). Falsafa dri (1957), Garvard un-ti prof. (1968 y.dan). Işlari biokimyo va molekulyar biologiyaga taalluqli. Qator DNKlarning birlamçi tuzilişini aniqlagan. A. Meksem b-n hamkorlikda DNKning birlamçi tuzilişini aniqlaş uçun qulay usullardan birini tavsiya qilgan (1977). Nobel mukofoti laureata (1980, F. Senger b-n hamkorlikda).
Q.: Gilamçilik
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ГИЛАМЧИЛИК САНОАТИ -табиий (ҳайвон жуни, ўсимлик толаси) ва сунъий толадан турли хилдаги гиламлар ишлаб чиқарувчи саноат тармоғи. Гиламчилик бадиий ҳунармандлик соҳаси сифатида турли давлатларда ўзига хос шаклда ривожланиб келган (қ. Гиламчилик). Саноат тармоғи сифатида 20-а.да шаклланди. Бу даврга келиб гилам тўқийдиган махсус артеллар пайдо бўлди, уни қўлда тўқишдан аста-секин машинада тўқишга ўтила борди. Ўзбекистонда 1978 й.да Хива гилам тўқиш к-ти ташкил этилиши б-н Г.с. маҳаллий саноатнинг муҳим тармоғига айланди. Кейинчалик гилам тўқийдиган корхоналар сонининг ортиб бориши натижасида Г. с. алоҳида саноат тармоғи сифатида ажралиб чиқди. Гилам тўқиш айниқса маҳаллий саноатдаги энг ривожланган тармоқдардан бири ҳисобланади. Бухоро, Шаҳрисабз, Ургут, Нурота, Булунғур ва б. шаҳарлардаги корхоналарда қўлда тўқилган гилам ва палосларда маҳаллий услуб ва бадиий усуллар сақланиб келмоқда. Ўзбекистон мустақилликни қўлга киритгач, халқаро алоқаларнинг мустаҳкамланиб бориши б-н Г.с. корхоналарига чет мамлакатлар (Англия, Польша, Туркия, Германия ва б.) йирик фирмаларининг замонавий технологиялари ва асбоб-ускуналари келтириб ўрнатилди, шунингдек, қўшма корхоналар ташкил этилди (мас, «Хива гилами» акциядорлик жамияти). Бу корхоналарда ишлаб чиқарилаётган маҳсулотлар экспортга чиқарилмоқда.
ГИЛБЕРТ (Gilbert) Уолтер (1932.21.3, Бостон) —америкалик биокимёгар. Америка санъат ва фан академиялари аъзоси (1968 й.дан). Фалсафа дри (1957), Гарвард ун-ти проф. (1968 й.дан). Ишлари биокимё ва молекуляр биологияга тааллуқли. Қатор ДНКларнинг бирламчи тузилишини аниқлаган. А. Мэксем б-н ҳамкорликда ДНКнинг бирламчи тузилишини аниқлаш учун қулай усуллардан бирини тавсия қилган (1977). Нобель мукофоти лауреата (1980, Ф. Сенгер б-н ҳамкорликда).
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.